NGHIÊN CỨU BỆNH VIÊM PHẾ QUẢN TRUYỀN NHIỄM (INFECTIOUS BRONCHITIS, IB) TRÊN GÀ NUÔI THEO HƯỚNG CÔNG NGHIỆP ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG
Bệnh lý học và chữa bệnh vật nuôi
Luận án "Nghiên cứu bệnh viêm phế quản truyền nhiễm (Infectious Bronchitis, IB) trên gà nuôi theo hướng công nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long" của Nguyễn Thị Cẩm Loan, được hoàn thành tại Trường Đại học Cần Thơ năm 2021, tập trung giải quyết những thách thức trong kiểm soát bệnh IB, một bệnh truyền nhiễm cấp tính có tính lây lan nhanh, gây thiệt hại kinh tế nghiêm trọng cho ngành chăn nuôi gà.
Nghiên cứu đặt ra ba mục tiêu chính: khảo sát tình hình dịch tễ và bệnh lý của IB trên gà thịt tại một số tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL); xác định mối quan hệ di truyền giữa các chủng IBV thực địa với các chủng virus trên thế giới và virus vaccine; và đánh giá hiệu quả của các quy trình chủng ngừa vaccine phòng bệnh IB trên gà.
Các điểm mới và ý nghĩa của luận án bao gồm việc lần đầu tiên khẳng định sự lưu hành của bệnh IB ở đàn gà thịt nuôi công nghiệp tại ĐBSCL dựa trên phân tích kiểu gene, đồng thời đưa ra các khuyến cáo phù hợp nhằm hạn chế bệnh thông qua kiểm soát các yếu tố mùa vụ, công tác chủng ngừa và vệ sinh thú y. Luận án cũng lần đầu tiên xác định mối quan hệ di truyền của 10 chủng IBV lưu hành ở ĐBSCL thuộc 05 kiểu gene khác nhau (TC07-2-Like, QX-Like, Q1-Like, Mass, 793/B), với hiện tượng tái tổ hợp di truyền (điển hình là chủng IBV-VNTG20 có nguồn gốc tái tổ hợp giữa Q1-Like và QX-Like). Phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết của việc chủng ngừa vaccine tương đồng với virus lưu hành để đạt hiệu quả bảo hộ tối ưu, đặc biệt khi sự đa dạng di truyền của các chủng IBV tại ĐBSCL gây khó khăn trong phòng ngừa và kiểm soát.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ gà nhiễm IBV là 43,37% (theo mẫu) và 59,04% (theo đàn). Các yếu tố mùa vụ (mùa mưa), tình trạng chủng ngừa vaccine không đầy đủ và vệ sinh thú y không tốt có liên quan ý nghĩa thống kê đến khả năng mắc bệnh IB. Biểu hiện lâm sàng và bệnh tích đại thể của IB chủ yếu tập trung ở đường hô hấp và thận, với các triệu chứng phổ biến như âm rít khí quản, ủ rũ, giảm ăn, hắt hơi, khó thở, và các bệnh tích như khí quản xuất huyết, phổi sung huyết, sưng và xuất huyết thận. Bệnh tích vi thể bao gồm sung huyết, xuất huyết, thâm nhiễm tế bào viêm, hoại tử tế bào và phì đại tế bào Goblet.
Luận án đã thí nghiệm và khẳng định các quy trình chủng ngừa vaccine IB có thể áp dụng thực tế trên gà Nòi lai và gà Tam Hoàng. Trong đó, quy trình sử dụng vaccine hỗn hợp IB-ND và vaccine đơn giá 4/91 được chứng minh là thuận lợi và hiệu quả hơn, tạo đáp ứng miễn dịch tốt và có ưu điểm về tiết kiệm chi phí, thời gian và giảm stress cho gà. Đề xuất của luận án là thường xuyên xác định kiểu gene của IBV lưu hành và áp dụng rộng rãi quy trình chủng ngừa bằng vaccine hỗn hợp IB-ND tái chủng bằng vaccine 4/91.