NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA NƯỚC MƯA CHẢY TRÀN ĐẾN CHẤT LƯỢNG NƯỚC MẶT SÔNG SÀI GÒN
Quản lý Tài nguyên và Môi trường
Luận án tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của nước mưa chảy tràn đến chất lượng nước mặt sông Sài Gòn, một lưu vực quan trọng ở vùng Đông Nam Bộ đang chịu áp lực lớn từ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa. Sự gia tăng bê tông hóa và các nguồn thải đã làm giảm khả năng thấm, tăng dòng chảy tràn, gây ngập lụt và ô nhiễm nghiêm trọng, đặc biệt ở khu vực hạ lưu sông Sài Gòn chảy qua Thành phố Hồ Chí Minh, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững.
Mục đích nghiên cứu bao gồm đánh giá hiện trạng chất lượng nước sông, các nguồn thải ở hạ lưu; đánh giá ảnh hưởng của nước mưa chảy tràn đến chất lượng nước mặt; và đề xuất các giải pháp giảm thiểu ô nhiễm. Phạm vi nghiên cứu là toàn bộ lưu vực sông Sài Gòn và hệ thống kênh, rạch, sông, với đối tượng chính là nguồn nước mưa chảy tràn và chất lượng nước sông Sài Gòn. Các phương pháp nghiên cứu được áp dụng là kế thừa, điều tra, khảo sát, phân tích thống kê và mô hình toán (sử dụng phần mềm MIKE 11).
Kết quả cho thấy chất lượng nước sông Sài Gòn phân hóa theo khu vực: thượng lưu còn tốt, trung lưu bắt đầu ô nhiễm hữu cơ (BOD5, COD), và hạ lưu ô nhiễm chất dinh dưỡng (amoni, nitrit) khá cao. Nguồn ô nhiễm từ nước mưa chảy tràn có mối tương quan chặt chẽ với đặc điểm bề mặt đệm sử dụng đất, với các khu vực đô thị và công nghiệp có tỷ lệ bề mặt không thấm lớn (>76%) cho thấy mức độ ô nhiễm BOD5, COD, T-N, T-P, N-NO3¯, N-NH4+ và Zn cao hơn. Dòng chảy mặt ở thời gian đầu trận mưa (khoảng 1/3 tổng lượng) trong khu vực dân cư và công nghiệp mang trên 50% tải lượng tích lũy của các chất ô nhiễm (TSS, BOD5 và P-PO43-), trong khi khu vực nông nghiệp chỉ khoảng 30%.
Mô hình hóa cho thấy nước mưa chảy tràn tác động đáng kể đến chất lượng nước sông. Nồng độ các chất ô nhiễm trên sông tại các hợp lưu gia tăng và đạt giá trị cực đại (Cmax) khoảng 240 – 270 phút sau khi mưa bắt đầu, sau đó khuếch tán và giảm dần. Chất lượng nước sông vào đầu mùa mưa kém hơn so với giữa và cuối mùa mưa. Luận án đề xuất các giải pháp như tăng cường hệ thống thu nước mưa, phát triển hệ thống thu nước mưa ở các khu vực công cộng, quy hoạch hồ điều hòa, và xây dựng hệ thống thu gom nước mưa chảy tràn tách riêng, đặc biệt tập trung xử lý 1/3 lưu lượng dòng chảy mặt ở giai đoạn đầu trận mưa để giảm thiểu ô nhiễm.