Luận án Nghệ thuật chạm khắc hoa văn trên đồ thờ đá trong lăng mộ thế kỷ XVII-XVIII ở Bắc Bộ

Tên luận án:

NGHỆ THUẬT CHẠM KHẮC HOA VĂN TRÊN ĐỒ THỜ ĐÁ TRONG LĂNG MỘ THẾ KỶ XVII - XVIII Ở BẮC BỘ

Ngành:

Lý luận và lịch sử mỹ thuật

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Nghệ thuật chạm khắc hoa văn trên đồ thờ đá trong lăng mộ thế kỷ XVII - XVIII ở Bắc Bộ" của Nguyễn Xuân Giáp tập trung nghiên cứu một mảng di sản mỹ thuật quan trọng tại Bắc Bộ, khu vực nổi tiếng với giá trị văn hóa và lịch sử sâu sắc. Đề tài xuất phát từ nhận định rằng đồ thờ đá trong các lăng mộ giai đoạn này là công cụ chuyển tải tâm linh, mang đậm ước vọng của con người với thế giới siêu nhiên thông qua hệ thống hoa văn chạm khắc phong phú, nhưng chưa được nghiên cứu đầy đủ.

Mục đích chính của luận án là nghiên cứu yếu tố tạo hình biểu hiện trên các hoa văn chạm khắc trên đồ thờ đá tại các lăng mộ thế kỷ XVII - XVIII ở Bắc Bộ, đồng thời khẳng định những giá trị nghệ thuật của chúng. Cụ thể, nghiên cứu khái quát hệ thống đồ thờ đá, nhận diện các đề tài hoa văn chạm khắc (như hương án, đẳng thờ, sập thờ, ngai thờ, bài vị, lư hương) và phân tích đặc điểm, giá trị nghệ thuật từ góc độ tạo hình. Đối tượng nghiên cứu là nghệ thuật chạm khắc hoa văn trên đồ thờ bằng đá của người Việt tại 4 lăng mộ tiêu biểu: Lăng Vũ Hồng Lượng, Lăng Đặng Trung Túc (thế kỷ XVII), Lăng Đỗ Bá Phẩm và Lăng Nguyễn Danh Thưởng (thế kỷ XVIII). Phạm vi nghiên cứu tập trung vào khu vực Bắc Bộ, nơi tập trung nhiều lăng mộ giai đoạn này.

Luận án sử dụng các phương pháp điền dã, phân tích tổng hợp và so sánh để khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu, phân tích lịch sử, phong cách, chất liệu, tính biểu cảm nghệ thuật, và so sánh các đặc điểm tạo tác. Giả thuyết nghiên cứu nhấn mạnh rằng hoa văn chạm khắc trên đồ thờ không chỉ làm đẹp mà còn biểu hiện ước vọng, quan niệm nhân sinh, thế giới quan của người xưa, phản ánh sự thay đổi nghệ thuật qua các giai đoạn.

Kết quả nghiên cứu cho thấy hệ thống hoa văn chạm khắc trên đồ thờ đá trong lăng mộ thế kỷ XVII - XVIII rất phong phú về chủng loại và đa dạng về phong cách thể hiện. Các đề tài trang trí bao gồm động vật (rồng, phượng, lân, nghê, hổ phù, cá chép, hươu, nai, sóc), thực vật (sen, cúc, hoa thị, hoa dây), hình học (kỷ hà, minh văn) và các đề tài khác (vũ trụ, thiên nhiên, bát bảo). Ngôn ngữ tạo hình đặc sắc với yếu tố khối, xử lý bề mặt, bố cục đa dạng cùng các thủ pháp ước lệ, đồng hiện, cách điệu, tả thực, kết hợp trang trí và tạo tượng. Nghệ thuật chạm khắc đá giai đoạn này đạt đến đỉnh cao về sự tinh xảo, điêu luyện, phản ánh tư tưởng Phật giáo, Nho giáo, Đạo giáo, đồng thời kế thừa và phát triển dòng chảy mỹ thuật cổ Việt Nam.

Luận án đóng góp vào việc hệ thống hóa tư liệu, làm rõ giá trị của hoa văn trên đồ thờ đá đối với đời sống văn hóa Việt Nam, đồng thời bổ sung thông tin lý luận mỹ thuật và tài liệu thực tiễn cho công tác sáng tác, nghiên cứu và giảng dạy.

Mục lục chi tiết:

MỞ ĐẦU

• 1. Lý do chọn đề tài

  • 1.1. Bắc Bộ là một trong những trung tâm văn hóa và mỹ thuật lớn của đất nước...
  • 1.2. Đồ thờ trong các di tích của người Việt là công cụ chuyển tải tâm linh...
  • 1.3. Đồ đá gắn với người Việt xưa trong suốt chiều dài lịch sử...

• 2. Mục đích nghiên cứu

  • 2.1. Mục đích nghiên cứu chính
  • 2.2. Mục tiêu cụ thể

• 3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
  • 3.2. Phạm vi nghiên cứu

• 4. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu

  • 4.1. Câu hỏi nghiên cứu
  • 4.2. Giả thuyết nghiên cứu

• 5. Phương pháp nghiên cứu

• 6. Những đóng góp mới của luận án

• 7. Kết cấu của luận án

Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KHÁI QUÁT VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

• 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu

  • 1.1.1. Những nghiên cứu về nghệ thuật chạm khắc và hoa văn trang trí
  • 1.1.2. Những nghiên cứu về lăng mộ thế kỷ XVII - XVIII ở Bắc Bộ
  • 1.1.3. Những nghiên cứu về đồ thờ

• 1.2. Cơ sở lý luận nghiên cứu đề tài

  • 1.2.1. Cơ sở lý thuyết
  • 1.2.2. Một số khái niệm

• 1.3. Khái quát về đối tượng khảo cứu

  • 1.3.1. Về hiện trạng đồ thờ trong lăng mộ thế kỷ XVII-XVIII ở Bắc Bộ
  • 1.3.2. Về thể loại đồ thờ trong lăng mộ thế kỷ XVII - XVIII
  • 1.3.3. Về bốn lăng mộ được lựa chọn

Chương 2: NHẬN DIỆN ĐỀ TÀI HOA VĂN CHẠM KHẮC TRÊN ĐỒ THỜ ĐÁ Ở MỘT SỐ LĂNG MỘ TIÊU BIỂU THẾ KỶ XVII - XVIII

• 2.1. Đề tài hoa văn

  • 2.1.1. Hệ thống đề tài động vật
  • 2.1.2. Hệ thống đề tài thực vật
  • 2.1.3. Hệ thống đề tài hình học
  • 2.1.4. Một số đề tài khác

• 2.2. Đề tài hoa văn trên đồ thờ đá ở một số lăng mộ tiêu biểu

  • 2.2.1. Đề tài hoa văn trên đồ thờ lăng Vũ Hồng Lượng
  • 2.2.2. Đề tài hoa văn trên đồ thờ lăng Đặng Trung Túc
  • 2.2.3. Đề tài hoa văn trên đồ thờ lăng Đỗ Bá Phẩm
  • 2.2.4. Đề tài hoa văn trên đồ thờ lăng Nguyễn Danh Thưởng

• 2.3. Những đặc điểm về hệ đề tài

  • 2.3.1. Đa dạng về chủ đề, đề tài
  • 2.3.2. Phong phú về kỹ thuật, nghệ thuật
  • 2.3.3. Yếu tố đặc thù

Chương 3: ĐẶC TRƯNG CỦA NGHỆ THUẬT CHẠM KHẮC HOA VĂN TRÊN ĐỒ THỜ ĐÁ TRONG LĂNG MỘ THẾ KỶ XVII - XVIII, GIÁ TRỊ VÀ MỘT SỐ BÀN LUẬN

• 3.1. Đặc trưng

  • 3.1.1. Ngôn ngữ nghệ thuật
  • 3.1.2. Thủ pháp tạo hình hoa văn
  • 3.1.3. Chất liệu, kỹ thuật tạo tác

• 3.2. Giá trị

  • 3.2.1. Giá trị nghệ thuật
  • 3.2.2. Giá trị văn hóa tín ngưỡng

• 3.3. Một số bàn luận

  • 3.3.1. Về vấn đề “biểu tượng hoá” trong chạm khắc hoa văn trang trí
  • 3.3.2. Nghệ thuật chạm khắc hoa văn trang trí đồ thờ trong lăng mộ thế kỷ XVII - XVIII trong cái nhìn so sánh

KẾT LUẬN