HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN TỰ CHỦ, TỰ CHỊU TRÁCH NHIỆM CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM
Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
Luận án "Hoàn thiện pháp luật về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của chính quyền địa phương ở Việt Nam" của Nguyễn Thị Hạnh tập trung vào nhu cầu cấp thiết đổi mới tổ chức và hoạt động của chính quyền địa phương (CQĐP) theo hướng tự chủ, tự chịu trách nhiệm. Bối cảnh nghiên cứu là quá trình Việt Nam chuyển đổi sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đặt ra yêu cầu cao về hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Mặc dù Đảng và Nhà nước đã có nhiều chủ trương quan trọng về phân quyền, trao quyền tự chủ, thực tiễn hoạt động của CQĐP vẫn bộc lộ nhiều bất cập như thiếu nguồn lực tương xứng với nhiệm vụ được giao, cơ chế "xin - cho", khó xác định trách nhiệm khi có vấn đề, và bộ máy kiểm tra cồng kềnh nhưng kém hiệu quả. Những hạn chế này chủ yếu do pháp luật về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của CQĐP chưa hoàn thiện đầy đủ, đặc biệt sau Hiến pháp năm 2013 và Luật tổ chức CQĐP năm 2015.
Luận án nhằm nghiên cứu cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành và đề xuất giải pháp hoàn thiện pháp luật về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của CQĐP các cấp (tỉnh, huyện, xã) ở Việt Nam, trong giai đoạn từ Hiến pháp 1992 đến 2016. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu dựa trên duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, kết hợp phân tích, tổng hợp, so sánh và điều tra xã hội học.
Các đóng góp chính của luận án bao gồm: làm rõ các khái niệm "CQĐP", "quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của CQĐP", "pháp luật về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của CQĐP"; phân tích các vấn đề lý luận như đặc điểm, nội dung, vai trò và tiêu chí hoàn thiện pháp luật, có so sánh với kinh nghiệm quốc tế. Luận án cũng đánh giá chi tiết thực trạng pháp luật Việt Nam trên các phương diện nhiệm vụ, quyền hạn, tài chính, ngân sách, tổ chức, nhân sự và thẩm quyền ban hành văn bản pháp luật của CQĐP, chỉ ra những bất cập trong thực tiễn.
Trên cơ sở đó, luận án đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp tổng thể nhằm hoàn thiện pháp luật về quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của CQĐP, đảm bảo tính đồng bộ, nhất quán, ổn định và khả thi của hệ thống pháp luật. Các giải pháp tập trung vào phân định rõ ràng nhiệm vụ, quyền hạn; đảm bảo tự chủ về tài chính, ngân sách, tổ chức, nhân sự và thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật, coi yếu tố tài chính là cốt lõi. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao năng lực quản lý hành chính, đổi mới quan hệ giữa chính quyền trung ương và địa phương, đảm bảo bộ máy nhà nước gần dân, hiệu quả và đúng theo nguyên tắc "nhà nước của dân, do dân và vì dân".