Luận án Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường đại học công lập Việt Nam

Tên luận án:

Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường đại học công lập Việt Nam

Ngành:

Quản lý giáo dục

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu sự cần thiết của việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao (CLC) trong các trường đại học công lập Việt Nam. Trong bối cảnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước, nhu cầu về nguồn nhân lực CLC là cấp thiết, và các chương trình CLC hiện tại đang góp phần giải quyết nhu cầu này, dù vẫn còn tồn tại nhiều bất cập trong quản lý tài chính.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là làm rõ thực trạng, những vấn đề của các chương trình CLC, đánh giá mức độ phù hợp và những bất cập của cơ chế quản lý tài chính hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện. Luận án định nghĩa chương trình CLC, cơ chế quản lý tài chính, phân tích nội dung, đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng. Đối tượng nghiên cứu là cơ chế quản lý tài chính cho các chương trình CLC tại một số trường đại học công lập Việt Nam, trên giác độ vai trò của Nhà nước và các chủ thể liên quan. Phương pháp nghiên cứu kết hợp phân tích định tính và định lượng, khảo sát 50 chương trình CLC đại diện.

Tổng quan tình hình cho thấy lý thuyết tài chính công và các nghiên cứu về cơ chế tài chính giáo dục đại học đã được chú ý, nhưng chưa có công trình toàn diện về cơ chế quản lý tài chính cho các chương trình đào tạo CLC đặc biệt. Luận án đóng góp bằng cách đề xuất tiêu chí xác định chương trình CLC, hệ thống hóa lý luận và đề xuất mô hình cơ chế quản lý tài chính hoàn thiện dựa trên cơ chế thị trường, phân tích thực trạng điểm mạnh, điểm yếu và đề xuất giải pháp khả thi.

Cụ thể, Chương 1 làm rõ khái niệm, đặc điểm, các yếu tố ảnh hưởng đến cơ chế quản lý tài chính cho CLC. Chương 2 phân tích thực trạng hình thành chương trình CLC, tiêu chí xác định, và cơ chế quản lý tài chính hiện hành (quản lý ngân sách, nguồn thu ngoài ngân sách như học phí, quản lý chi phí) tại các trường đại học công lập Việt Nam, chỉ ra những hạn chế như thiếu tiêu chí rõ ràng, định mức phân bổ chưa hiệu quả, sự phụ thuộc vào ngân sách nhà nước và thiếu tự chủ. Chương 3 đề xuất các giải pháp toàn diện để hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính, bao gồm đổi mới chính sách ngân sách dựa trên kết quả đầu ra và khả năng xã hội hóa, áp dụng đặt hàng đào tạo cho ngành khoa học cơ bản, chuyển đổi chính sách học phí sang giá dịch vụ, tăng quyền tự chủ cho trường đại học và nâng cao hiệu quả quản lý chi phí bằng mô hình ABC. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng giáo dục đại học thông qua quản lý tài chính hiệu quả và bền vững.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
  • 1. Tính cấp thiết của đề tài luận án
  • 2. Mục đích nghiên cứu
    • Câu hỏi quản lý
    • Các câu hỏi nghiên cứu
  • 3. Đối tượng nghiên cứu
  • 4. Phạm vi nghiên cứu
  • 5. Phương pháp nghiên cứu
    • 5.1. Phương pháp chung
    • 5.2. Mẫu nghiên cứu
    • 5.3. Phương pháp thu thập số liệu
  • 6. Tổng quan tình hình
  • 7. Các đóng góp của Luận án
  • 8. Bố cục của luận án gồm 3 chương:
    • Chương 1. Chương trình đào tạo chất lượng cao và cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng trong các trường đại học công lập
    • Chương 2. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường đại học công lập Việt Nam
    • Chương 3. Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường đại học công lập Việt Nam
• CHƯƠNG 1
  • CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO VÀ CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
  • 1.1. Tổng quan về chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
    • 1.1.1. Trường đại học công lập trong hệ thống giáo dục đại học
      • 1.1.1.1. Khái niệm trường đại học công lập
      • 1.1.1.2. Vai trò của các trường đại học trong hệ thống GDĐH
    • 1.1.2. Đặc điểm các trường đại học công lập
    • 1.1.3. Cơ chế vận hành GDĐH trong nền kinh tế thị trường
    • 1.1.4. Quan điểm về lợi ích GDĐH và hàng hóa GDĐH
      • 1.1.4.1. Xu hướng phát triển GDĐH và sự thay đổi quan niệm về lợi ích của GDĐH:
      • 1.1.4.2. Sản phẩm GDĐH là một loại hàng hóa đặc biệt trong nền KTTT
      • 1.1.4.3. Xã hội hóa giáo dục, chia sẻ trách nhiệm với Nhà nước về chi phí cho GDĐH
    • 1.1.5. Chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
      • 1.1.5.1. Khái niệm về chương trình đào tạo chất lượng cao
      • 1.1.5.2. Tiêu chí xác định các chương trình đào tạo chất lượng cao
      • 1.1.5.3. Mục tiêu triển khai các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
  • 1.2. Cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
    • 1.2.1. Khái niệm cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
      • 1.2.1.1. Cơ chế
      • 1.2.1.2. Tài chính
      • 1.2.1.3. Cơ chế quản lý tài chính
    • 1.2.2. Đặc điểm cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
    • 1.2.3. Nội dung của cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
      • 1.2.3.1. Cơ chế quản lý nguồn ngân sách của Chính phủ
        • Về phương pháp lập ngân sách
        • Về phương thức phân bổ ngân sách
      • 1.2.3.2.Cơ chế quản lý nguồn tài chính ngoài ngân sách đầu tư cho chương trình đào tạo CLC.
        • a) Chính sách học phí
        • b) Chính sách tài chính tài trợ cho sinh viên
        • c) Thu hút nguồn lực tài chính cho chương trình đào tạo CLC thông qua hoạt động NCKH, tư vấn, cung cấp dịch vụ
      • 1.2.3.3. Cơ chế quản lý chi phí cho chương trình đào tạo CLC
        • Thứ nhất, quản lý chi phí theo phương pháp kế toán truyền thống
        • Thứ hai, quản lý chi phí theo hoạt động (phương pháp ABC/M).
    • 1.2.3.4. Quản lý tài sản dành cho chương trình đào tạo CLC
    • 1.2.3.4. Mô hình về cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
    • 1.2.4. Mô hình quản lý, điều hành các chương trình đào tạo CLC trong các trường ĐH công lập
    • 1.2.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao trong các trường đại học công lập
    • 1.3. Kinh nghiệm quốc tế về đào tạo và cơ chế quản lý tài chính đối với đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao
      • 1.3.1. Kinh nghiệm của các nước
      • 1.3.2. Bài học cho Việt Nam
    • Kết luận Chương 1
  • CHƯƠNG 2
    • THỰC TRẠNG CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP VIỆT NAM
    • 2.1. Thực trạng các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập Việt Nam
      • 2.1.1. Sự hình thành các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập Việt Nam
      • 2.1.2. Tiêu chí xác định chương trình đào tạo CLC
    • 2.2. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC
      • 2.2.1. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính đối với GDĐH
      • 2.2.2. Thực trạng cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
        • 2.2.2.1.Thực trạng quản lý ngân sách cấp cho các chương trình đào tạo CLC
        • 2.2.2.2.Thực trạng quản lý các nguồn tài chính ngoài NSNN
        • 2.2.2.3. Thực trạng quản lý chi phí cho chương trình đào tạo CLC
    • 2.2.3.Thực trạng về mô hình tổ chức quản lý điều hành các chương trình đào tạo CLC
    • 2.3. Đánh giá thực trạng cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo chất lượng cao
      • 2.3.1. Kết quả đạt được
      • 2.3.2. Hạn chế
        • 2.3.2.1. Đối với cơ chế quản lý nguồn NSNN
        • 2.3.2.2. Đối với cơ chế quản lý các nguồn tài chính ngoài ngân sách
        • 2.3.2.2. Đối với cơ chế quản lý chi phí
    • Kết luận Chương 2
  • CHƯƠNG 3
    • GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CƠ CHẾ QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ĐỐI VỚI CÁC CHƯƠNG TRÌNH ĐÀO TẠO CHẤT LƯỢNG CAO TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG LẬP
    • 3.1. Quan điểm về việc hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập
      • 3.1.1. Định hướng phát triển các chương trình đào tạo CLC
      • 3.1.2. Sự cần thiết phải hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC
      • 3.1.3. Định hướng hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC
        • 3.1.3.1. Đổi mới về cơ chế, chính sách và phương thức lập dự toán và phân bổ dự toán ngân sách cho các chương trình đào tạo CLC
        • 3.1.3.2. Xây dựng phương án cơ cấu lại nguồn kinh phí NSNN đầu tư cho các chương trình ĐTCLC phù hợp với nhu cầu của Nhà nước và thị trường trong dài hạn: phân bổ theo kết quả phân tầng cơ sở GDĐH và theo kết quả phân loại khả năng XHH của ngành đào tạo.
        • 3.1.3.3. Huy động các nguồn lực XHH đầu tư cho các chương trình đào tạo CLC dựa trên cơ sở vận dụng các quan hệ kinh tế thị trường trong quản lý GDĐH nói chung và các chương trình đào tạo CLC nói riêng.
        • 3.1.3.4. Nâng cao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các đại học công lập trong hoạt động quản lý tài chính của các chương trình đào tạo CLC trên cơ sở được hạch toán đầy đủ chi phí; được mở rộng quyền tự chủ trong việc huy động và sử dụng nguồn lực đảm bảo hiệu quả, chất lượng công việc.
        • 3.1.3.5. Song song với giao quyền tự chủ hoàn thiện cơ chế kiểm tra, giám sát đối với việc tổ chức triển khai các chương trình đào tạo CLC của các trường đại học công lập
    • 3.2. Giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC trong các trường đại học công lập Việt Nam
      • 3.2.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý chi ngân sách
        • 3.2.1.1. Áp dụng phương thức quản lý chi NSNN gắn với đầu ra của các chương trình đào tạo CLC trên cơ sở xây dựng và áp dụng các tiêu chí đánh giá sản phẩm
        • 3.2.1.2. Áp dụng kết quả phân loại các chương trình đào tạo CLC theo khả năng XHH để cấp kinh phí ngân sách Nhà nước
        • 3.2.1.3. Áp dụng phương thức Nhà nước đặt hàng đào tạo đối với các chương trình đào tạo CLC ngành KHCB
      • 3.3.2. Nhóm giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý nguồn thu học phí
        • 3.3.2.1. Chuyển chính sách phí, lệ phí sang quản lý giá dịch vụ trong đào tạo chất lượng cao
        • 3.3.2.2. Tự chủ thu học phí tương xứng với chất lượng đào tạo
        • 3.3.2.3. Kết hợp các giải pháp hoàn thiện về cơ chế quản lý ngân sách và chính sách học phí
        • 3.3.2.4. Giải pháp về chính sách hỗ trợ sinh viên
      • 3.3.3. Nhóm giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi phí
        • 3.3.3.1. Áp dụng mô hình ABC để tính toán chi phí đào tạo
        • 3.3.3.2. Tăng quyền tự chủ cho các trường đại học công lập trong việc sử dụng nguồn tài chính của các chương trình đào tạo CLC
      • 3.2.4. Nhóm các giải pháp khác
        • 3.2.4.1. Giải pháp quản lý nhằm phát huy vai trò nhà nước khi vận hành cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC
        • 3.3.4.2. Tăng năng lực thực hiện các chương trình đào tạo CLC của các trường đại học công lập theo hướng tự chủ và trách nhiệm xã hội
        • 3.5.4.3. Nâng cao vai trò của các chủ thể khác khi tham gia gia vận hành cơ chế quản lý tài chính đối với các chương trình đào tạo CLC
    • Kết luận Chương 3
    • Kết luận chung