Luận án Hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế

Tên luận án:

HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THUẾ THU NHẬP Ở VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Ngành:

Kinh tế phát triển

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế" của Nguyễn Ngọc Minh tập trung vào vai trò thiết yếu của thuế thu nhập (TN) trong ngân sách nhà nước và phát triển kinh tế - xã hội Việt Nam. Trong giai đoạn 2016-2021, thuế TN, bao gồm thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) và thuế thu nhập cá nhân (TNCN), chiếm hơn 18% tổng thu ngân sách. Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế đã và đang tạo ra nhiều thách thức đáng kể cho chính sách thuế TN của Việt Nam, như áp lực cắt giảm thuế quan, vấn đề liên kết chuyển giá, cạnh tranh thuế, và sự xuất hiện của các hình thức kinh doanh mới như thương mại điện tử. Chính sách thuế TN hiện hành vẫn còn những hạn chế như chưa bao quát hết đối tượng, quy định chưa rõ ràng, ưu đãi dàn trải và mức điều tiết TNCN còn cao.

Mục tiêu tổng quát của luận án là đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách thuế TN phù hợp với bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Luận án đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích tác động của hội nhập đến chính sách thuế TN và thực trạng chính sách này tại Việt Nam. Nghiên cứu cũng khảo sát các nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế, chỉ ra rằng chuẩn mực bắt buộc, chuẩn mực cá nhân và cảm nhận công bằng có tác động mạnh mẽ.

Các kết quả nghiên cứu chỉ ra những thành tựu nhất định của chính sách thuế TN trong việc đóng góp vào ngân sách và tiệm cận thông lệ quốc tế, song cũng tồn tại nhiều bất cập như gian lận thuế (đặc biệt từ các doanh nghiệp FDI), thất thu thuế TNCN từ cá nhân không cư trú, hệ thống pháp lý và cơ chế quản lý chưa hoàn chỉnh. Luận án đề xuất các giải pháp toàn diện, bao gồm hoàn thiện luật thuế TN, nâng cao hiệu quả quản lý, đào tạo nguồn nhân lực, hiện đại hóa cơ sở vật chất, đa dạng hóa tuyên truyền, tăng cường phối hợp liên ngành. Đặc biệt, luận án nhấn mạnh việc nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp để bù đắp thất thu, và sự cần thiết phải đồng bộ các giải pháp để tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, thu hút đầu tư, đồng thời đảm bảo nguồn thu ngân sách trong bối cảnh xu hướng thuế tối thiểu toàn cầu.

Mục lục chi tiết:

• LỜI MỞ ĐẦU

  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
  • 3. Câu hỏi nghiên cứu
  • 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
    • Phạm vi nội dung: Luận án nghiên cứu chính sách thuế TN dưới góc độ quản lý của Nhà nước
    • Phạm vi đối tượng: Luận án tập trung nghiên cứu hoàn thiện chính sách thuế TN với hai đối tượng là DN và CN.
    • Phạm vi thời gian: Luận án nghiên cứu thực trạng chính sách thuế TN giai đoạn từ năm 2016-2021; đề xuất giải pháp hoàn thiện chính sách thuế TN đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 (theo Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045).
    • Phạm vi không gian: nghiên cứu thực trạng chính sách thuế TN trên phạm vi cả nước. Số liệu khảo sát tập trung ở 2 thành phố lớn có tỷ trọng đóng góp thuế TNDN và thuế TNCN cao là thành phố Hồ Chí Minh và thủ đô Hà Nội.
  • 5. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
    • 5.1. Cách tiếp cận
      • Tiếp cận động theo xu hướng của sự phát triển và hội nhập.
      • Tiếp cận theo sự hoàn thiện của thể chế.
      • Tiếp cận dựa trên đặc thù của quốc gia đang phát triển.
      • Tiếp cận theo yêu cầu đảm bảo nguồn thu NSNN.
    • 5.2. Phương pháp nghiên cứu
  • 6. Những đóng góp mới của luận án
    • 6.1. Về mặt lý luận
    • 6.2. Về mặt thực tiễn
  • 7. Kết cấu của luận án
    • Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu về chính sách thuế thu nhập.
    • Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách thuế thu nhập đối với phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
    • Chương 3: Thực trạng chính sách thuế thu nhập của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
    • Chương 4: Giải pháp hoàn thiện chính sách thuế thu nhập của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.

• CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

  • 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài
  • 1.2. Những giá trị đạt được và khoảng trống cần nghiên cứu
    • 1.2.1. Những giá trị đạt được từ các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án
    • 1.2.2. Khoảng trống cần tiếp tục nghiên cứu

• CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHÍNH SÁCH THUẾ THU NHẬP ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN KINH TẾ TRONG BỐI CẢNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

  • 2.1. Khái quát về thuế thu nhập và một số lý thuyết liên quan
    • 2.1.1. Khái niệm, đặc điểm của thuế thu nhập
      • 2.1.1.1. Khái niệm thuế thu nhập
      • 2.1.1.2. Đặc điểm thuế thu nhập
    • 2.2.2. Một số lý thuyết liên quan
  • 2.2. Khái quát về chính sách thuế thu nhập
    • 2.2.1. Khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc, phương pháp thiết lập chính sách thuế thu nhập
      • 2.2.1.1. Khái niệm và đặc điểm của chính sách thuế thu nhập
      • 2.2.1.2. Nguyên tắc và phương pháp thiết lập chính sách thuế thu nhập
      • 2.2.1.3. Vai trò của chính sách thuế thu nhập với phát triển kinh tế
    • 2.2.3. Nội dung chính sách thuế thu nhập
    • 2.2.4. Các tiêu chí đánh giá chính sách thuế thu nhập
    • 2.2.5. Nhân tố ảnh hưởng đến chính sách thuế thu nhập
  • 2.3. Hội nhập kinh tế quốc tế và những tác động của nó đến chính sách thuế thu nhập
    • 2.3.1. Quan niệm về hội nhập kinh tế quốc tế, quy chế đối xử trong quan hệ kinh tế quốc tế và những thay đổi của thu nhập trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
      • 2.3.1.1. Quan niệm về hội nhập kinh tế quốc tế
      • 2.3.1.2. Quy chế đối xử trong quan hệ kinh tế quốc tế
      • 2.3.1.3. Những thay đổi của thu nhập trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
    • 2.3.2. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến chính sách thuế thu nhập
  • 2.4. Kinh nghiệm quốc tế về hoàn thiện chính sách thuế thu nhập trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và bài học cho Việt Nam
    • 2.4.1. Kinh nghiệm quốc tế về hoàn thiện chính sách thuế thu nhập trong quá trình hội nhập
    • 2.4.2. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam

• CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THUẾ THU NHẬP CỦA VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

  • 3.1. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến chính sách thuế thu nhập của Việt Nam
    • 3.1.1. Hội nhập kinh tế quốc tế và các cam kết về thuế của Việt Nam
      • 3.1.1.1. Hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam
      • 3.1.1.2. Cam kết về thuế của Việt Nam khi tham gia hội nhập
    • 3.1.2. Tác động của hội nhập kinh tế quốc tế đến chính sách thuế thu nhập của Việt Nam
    • 3.1.3. Những yêu cầu đặt ra đối với việc hoàn thiện chính sách thuế thu nhập trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế
      • 3.1.3.1. Yêu cầu đặt ra với chính sách thuế TN
      • 3.1.3.2. Yêu cầu đối với tổ chức thực hiện luật thuế
  • 3.2. Thực trạng chính sách thuế thu nhập của Việt Nam
    • 3.2.1. Thực trạng chính sách thuế thu nhập nói chung
      • 3.2.1.1. Chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp
      • 3.2.1.2. Chính sách thuế thu nhập cá nhân
      • 3.2.1.3. Hệ thống pháp luật thuế liên quan đến chống chuyển giá và giao dịch thương mại điện tử
        • a. Pháp luật chống chuyển giá
    • 3.2.2. Thực trạng thuế thu nhập doanh nghiệp
      • 3.2.2.1. Kết quả kinh doanh của các doanh nghiệp và mức đóng thuế cho NSNN
        • a. Tình hình kinh doanh của doanh nghiệp
        • b. Mức đóng góp thuế thu nhập doanh nghiệp của các doanh nghiệp
        • c. Mức thất thu thuế thu nhập DN và các hành vi gian lận thuế phổ biến của DN
      • 3.2.2.2. Kết quả thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
    • 3.2.3. Thực trạng thuế thu nhập cá nhân tại Việt Nam
      • 3.2.3.1. Thực trạng thu nhập của cá nhân
        • a. Thu nhập của cá nhân cư trú
        • b. Thu nhập của cá nhân không cư trú
      • 3.2.3.2. Mức đóng góp của thuế TNCN cho NSNN
  • 3.3. Kết quả khảo sát nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế và đánh giá thực trạng thuế thu nhập của Việt Nam của cán bộ công chức ngành thuế
    • 3.3.1. Kết quả khảo sát nhân tố ảnh hưởng đến hành vi tuân thủ thuế của người nộp thuế
      • 3.3.1.1. Các kết quả
        • a. Kiểm định độ tin cậy của thang đo
        • b. Phân tích nhân tố khám phá EFA
        • c. Phân tích nhân tố khẳng định CFA
        • d. Kiểm định độ tin cậy tổng hợp và phương sai trích
        • e. Phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM
        • f. Kiểm định giả thuyết nghiên cứu
      • 3.3.1.2. Thảo luận kết quả
    • 3.3.2. Khảo sát thực trạng chính sách thuế thu nhập của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập từ góc nhìn của cán bộ công chức ngành thuế
  • 3.4. Đánh giá chung thực trạng chính sách thuế thu nhập trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
    • 3.4.1. Những thành tựu đạt được
    • 3.4.2. Những bất cập trong chính sách thuế thu nhập
    • 3.4.3. Nguyên nhân của những bất cập

• CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH THUẾ THU NHẬP Ở VIỆT NAM TRONG QUÁ TRÌNH HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

  • 4.1. Dự báo bối cảnh kinh tế xã hội trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, xu hướng cải cách chính sách thuế thu nhập của các quốc gia trên thế giới và gợi ý cho Việt Nam
    • 4.1.1. Bối cảnh kinh tế xã hội
      • 4.1.1.1. Bối cảnh quốc tế
      • 4.1.1.2. Bối cảnh trong nước
    • 4.1.2. Xu hướng cải cách thuế thu nhập của các quốc gia trên thế giới
    • 4.1.3. Yêu cầu đặt ra cho Việt Nam trong việc hoàn thiện chính sách thuế thu nhập trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế
  • 4.2. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách thuế thu nhập của Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
    • 4.2.1. Mục tiêu và định hướng hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045
      • 4.2.1.1. Mục tiêu hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam
      • 4.2.1.2. Định hướng hoàn thiện chính sách thuế thu nhập trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế tầm nhìn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045
    • 4.2.2. Giải pháp hoàn thiện chính sách thuế thu nhập ở Việt Nam trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế
      • 4.2.2.1. Nhóm giải pháp hoàn thiện chính sách thuế thu nhập nói chung
      • 4.2.2.2. Nhóm giải pháp về chính sách thuế thu nhập doanh nghiệp
      • 4.2.2.3. Hoàn thiện chính sách thuế thu nhập cá nhân trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế