Luận án – Giáo dục năng lực học tập độc lập cho sinh viên sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập

Tên luận án:

Giáo dục năng lực học tập độc lập cho SV sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập

Ngành:

Giáo dục học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Giáo dục năng lực học tập độc lập cho SV sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập" tập trung vào việc phát triển năng lực học tập độc lập (NLHTĐL) cho sinh viên sư phạm (SVSP) thông qua hoạt động cố vấn học tập (CVHT). Đề tài nhấn mạnh rằng NLHTĐL là yếu tố cốt lõi giúp người học thích ứng với xã hội, phát triển bản thân và nghề nghiệp, đặc biệt quan trọng trong đào tạo theo học chế tín chỉ.

Nghiên cứu làm rõ các khái niệm cơ bản về học tập độc lập (HTĐL), NLHTĐL, CVHT và hoạt động CVHT, đồng thời phân tích vai trò, ý nghĩa cũng như cấu trúc 15 thành tố của NLHTĐL (tri thức, kĩ năng, thái độ/tình cảm). Luận án cũng mô tả vai trò thiết yếu và nội dung của hoạt động CVHT trong giáo dục đại học, bao gồm các mô hình cố vấn (truyền thống, chủ động, phát triển, hỗn hợp) và các điều kiện cần thiết để giáo dục NLHTĐL hiệu quả.

Khảo sát thực trạng trên 474 SVSP, 317 CVHT và 71 cán bộ quản lý tại sáu trường sư phạm cho thấy NLHTĐL của SVSP phần lớn ở mức trung bình, thiếu tính thành thạo, linh hoạt, tự giác và chủ động. Hoạt động CVHT hiện nay còn nhiều bất cập do số lượng SV quá đông trên mỗi CVHT, thiếu cơ sở vật chất, cơ chế chính sách chưa tương xứng, và đội ngũ CVHT chưa được đào tạo, bồi dưỡng đầy đủ về nghiệp vụ cũng như giáo dục NLHTĐL.

Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, luận án đề xuất bốn nhóm biện pháp giáo dục NLHTĐL cho SVSP qua hoạt động CVHT, dựa trên các nguyên tắc đảm bảo tính mục đích, hệ thống và thực tiễn. Các biện pháp bao gồm: (1) tạo lập môi trường khuyến khích học độc lập và nhu cầu tham vấn, (2) xây dựng và cung cấp thông tin, tài liệu hướng dẫn học tập độc lập (như "Cẩm nang hướng dẫn học tập độc lập cho sinh viên sư phạm" dày 220 trang) và hỗ trợ SVSP phát triển NLHTĐL qua hoạt động cá nhân, (3) tổ chức dạy học các chuyên đề giáo dục NLHTĐL theo mô hình cố vấn chủ động, và (4) tổ chức các hoạt động cố vấn học tập thường xuyên theo mô hình cố vấn phát triển và hỗn hợp.

Kết quả thực nghiệm khoa học tại Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội (nay là Đại học Thủ đô Hà Nội) và Trường Đại học Sư phạm Thái Nguyên đã khẳng định tính đúng đắn, khả năng thực thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. NLHTĐL của SVSP trong nhóm thực nghiệm tăng đáng kể, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Luận án đưa ra các kiến nghị cụ thể cho các trường đào tạo sư phạm, cố vấn học tập và bản thân sinh viên sư phạm nhằm phát huy tối đa hiệu quả của hoạt động này.

Mục lục chi tiết:

MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài

2. Mục đích nghiên cứu

3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu

• 3.1. Khách thể nghiên cứu

• 3.2. Đối tượng nghiên cứu

4. Giả thuyết khoa học

5. Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6. Nhiệm vụ nghiên cứu

• 6.1. Xác định cơ sở lí luận của giáo dục NLHTĐL cho SVSP qua hoạt động CVHT.

• 6.2. Đánh giá thực trạng NLHTĐL của SVSP và thực trạng giáo dục NLHTĐL cho SV qua hoạt động CVHT ở một số trường cao đẳng và đại học đào tạo sư phạm.

• 6.3. Đề xuất các biện pháp giáo dục NLHTĐL qua hoạt động CVHT cho SVSP.

• 6.4. Tổ chức thực nghiệm khoa học để kiểm tra kết quả nghiên cứu.

7. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

• 7.1. Phương pháp luận chung

• 7.2. Các phương pháp nghiên cứu

8. Đóng góp mới của luận án

• 8.1. Tổng quan được các công trình nghiên cứu tiêu biểu của Việt Nam cũng như trên thế giới về năng lực học tập độc lập, giáo dục năng lực học tập độc lập cho sinh viên và những nghiên cứu về giáo dục năng lực học tập độc lập qua hoạt động cố vấn học tập

• 8.2. Xác định và làm tường minh các khái niệm công cụ liên quan đến các phạm trù về năng lực học tập độc lập và phạm trù cố vấn học tập. Phát triển những yếu tố lí luận liên quan đến cấu trúc NLHTĐL của SV. Khái quát 4 mô hình và 4 con đường giáo dục NLHTĐL cho SV sư phạm qua hoạt động CVHT.

• 8.3. Phát hiện một số sự kiện và vấn đề phản ánh thành tựu cũng như hạn chế trong giáo dục NLHTĐL cho SV và hoạt động CVHT hiện nay, thực trạng của hoạt động cố vấn học tập.

• 8.4. Đề xuất 4 biện pháp giáo dục NLHTĐL cho SV sư phạm tác động vào nhận thức, hoạt động trải nghiệm và rèn luyện của SV qua hoạt động CVHT cùng với hệ thống các kĩ thuật để triển khai hiệu quả hoạt động đó trong thực tiễn.

• 8.5. Xây dựng tài liệu hướng dẫn học tập độc lập và tài liệu giáo dục NLHTĐL cho sinh viên sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập và các tài liệu mẫu phục vụ quá trình giáo dục này.

9. Những luận điểm bảo vệ

• 9.1. HTĐL chỉ cách học tập không phụ thuộc, học tập dưới chính sự quản lí của bản thân. NLHTĐL là nhân tố quyết định trong sự phát triển của mỗi con người, là năng lực cốt lõi, nền tảng để phát triển những năng lực khác do đó mọi SV nói chung, SVSP nói riêng cần phải được giáo dục để phát triển năng lực này. Đối với SVSP thì NLHTĐL còn là điều kiện cần thiết để họ có thể thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục trong quá trình hành nghề sau này. Hoạt động CVHT có chức năng hỗ trợ, giúp đỡ SV trong đào tạo theo học chế tín chỉ, giúp SV học tập, rèn luyện đạt hiệu quả cao và là nền tảng để phát triển nghề nghiệp sau này. Muốn giáo dục NLHTĐL cho SVSP qua hoạt động CVHT cần tác động vào nhận thức, nhu cầu, thái độ học tập của SV và khuyến khích các hoạt động cá nhân của họ dựa vào các mô hình CVHT đa dạng.

• 9.2. Thực trạng giáo dục NLHTĐL cho SVSP qua hoạt động CVHT ở các trường cao đẳng, đại học đào tạo theo học chế tín chỉ hiện nay còn nhiều bất cập chưa thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục NLHTÐL cho SVSP do đó NLHTĐL của họ còn chưa tốt.

• 9.3. Để giáo dục NLHTĐL cho SVSP qua hoạt động CVHT cần phải tác động đến các yếu tố: đội ngũ, chương trình đào tạo, học liệu, phương pháp tương tác của các lực lượng giáo dục, môi trường học tập và cả các yếu tố quản lí. Trong quá trình giáo dục, cần đảm bảo các nguyên tắc: tác động trực tiếp vào các nhân tố bên trong của học tập, tiếp cận thích hợp và hài hòa tùy theo nội dung, đối tượng hoạt động, kết hợp nhiều tác động của các chủ thể cố vấn, dựa vào môi trường có tính khuyến khích học tập.

• 9.4. Hoạt động CVHT cần hỗ trợ người học khám phá chính mình, hiểu được ý nghĩa của việc học và học tập độc lập, các chiến lược học tập cũng như nhận thức được những yêu cầu, những đòi hỏi của nghề nghiệp, của xã hội hay môi trường xung quanh. Bên cạnh phát triển các kỹ năng học tập, hoạt động CVHT cần phải tác động để xây dựng niềm tin, thúc đẩy động cơ, cải thiện thái độ, ý chí học tập của SV.

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA GIÁO DỤC NĂNG LỰC HỌC TẬP ĐỘC LẬP CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM QUA HOẠT ĐỘNG CỐ VẤN HỌC TẬP

1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

• 1.1.1. Nghiên cứu về năng lực học tập độc lập và giáo dục năng lực học tập độc lập

• 1.1.2. Nghiên cứu về giáo dục năng lực học tập độc lập qua hoạt động cố vấn học tập

1.2. Năng lực học tập độc lập

• 1.2.1. Một số khái niệm

• 1.2.2. Vai trò, ý nghĩa của học tập độc lập và năng lực học tập độc lập

• 1.2.3. Cấu trúc năng lực học tập độc lập

1.3. Hoạt động cố vấn học tập

• 1.3.1. Một số khái niệm

• 1.3.2. Vai trò và nội dung của hoạt động cố vấn học tập

• 1.3.3. Đội ngũ cố vấn học tập

1.4. Giáo dục năng lực học độc lập cho SV qua hoạt động cố vấn học tập

• 1.4.1. Đặc điểm của SV sư phạm

• 1.4.2. Nguyên tắc giáo dục năng lực học độc lập cho SV sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập

• 1.4.3. Nội dung giáo dục năng lực học độc lập qua hoạt động cố vấn học tập

• 1.4.4. Con đường giáo dục năng lực học tập độc lập cho sinh viên sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập

• 1.4.5. Các mô hình hoạt động cố vấn học tập nhằm giáo dục năng lực học tập độc lập cho sinh viên

• 1.4.6. Điều kiện tiến hành giáo dục năng lực học tập độc lập cho sinh viên sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG GIÁO DỤC NĂNG LỰC HỌC TẬP ĐỘC LẬP CHO SV SƯ PHẠM QUA HOẠT ĐỘNG CỐ VẤN HỌC TẬP

2.1. Khái quát chung về khảo sát thực trạng

2.2. Kết quả khảo sát thực trạng

• 2.2.1. Kết quả đánh giá năng lực học tập độc lập của SVSP

• 2.2.2. Kết quả khảo sát thực trạng giáo dục năng lực học tập độc lập cho sinh viên sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập

CHƯƠNG 3

CÁC BIỆN PHÁP GIÁO DỤC NĂNG LỰC HỌC TẬP ĐỘC LẬP CHO SINH VIÊN SƯ PHẠM QUA HOẠT ĐỘNG CỐ VẤN HỌC TẬP

3.1. Các nguyên tắc chỉ đạo việc xây dựng các biện pháp giáo dục năng lực học tập độc lập cho SV sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập

3.2. Biện pháp giáo dục năng lực HTĐL cho SV sư phạm qua hoạt động cố vấn học tập

• 3.2.1. Tạo lập môi trường khuyến khích học độc lập và nhu cầu tham vấn của sinh viên sư phạm về học tập độc lập

• 3.2.2. Xây dựng và cung cấp thông tin, tài liệu hướng dẫn học tập độc lập và hỗ trợ sinh viên sư phạm tự phát triển NLHTĐL qua hoạt động cá nhân theo mô hình cố vấn truyền thống

• 3.2.3. Tổ chức dạy học các chuyên đề giáo dục NLHTĐL cho sinh viên sư phạm theo mô hình cố vấn chủ động

• 3.2.4. Tổ chức các hoạt động cố vấn học tập thường xuyên theo mô hình cố vấn phát triển và cố vấn hỗn hợp

CHƯƠNG 4

TỔ CHỨC THỰC NGHIỆM KHOA HỌC

4.1. Khái quát về thực nghiệm

4.2. Kết quả thực nghiệm

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

1. Kết luận

• 1.1. Làm rõ một số khái niệm cơ bản như: HTĐL, NLHTĐL, CVHT, hoạt động CVHT; Phân tích vai trò và ý nghĩa của NLHTĐL; vai trò và nội dung của hoạt động CVHT. Xác định cấu trúc của NLHTĐL và khẳng định NLHTĐL không phải là đặc điểm, tính cách bẩm sinh và mặc dù phức tạp nhưng nó có thể được huấn luyện bằng các chiến lược dạy học và đặc biệt là các hoạt động hướng dẫn của CVHT.

• 1.2. Kết quả khảo sát thực trạng cho thấy NLHTĐL của SVSP còn thấp. Hoạt động CVHT đã được thực hiện một thời gian dài. Tuy nhiên hoạt động này chưa chú trọng đến việc thực hiện giáo dục NLHTĐL cho SVSP hoặc có thực hiện nhưng chưa hiệu quả. Các nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục NLHTĐL chưa đa dạng chủ yếu bằng các cách thức truyền thống, không hiệu quả. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên trong đó nguyên nhân chính là thách thức lớn nhất hiện này là các chính sách và thủ tục hành chính chưa hỗ trợ và tạo điều kiện và Đội ngũ CVHT chưa được đào tạo, bồi dưỡng về học tập độc lập và các kĩ năng phương pháp CVHT.

2. Kiến nghị

• 2.1. Đối với các trường đào tạo sư phạm

• 2.2. Đối với cố vấn học tập

• 2.3. Đối với sinh viên sư phạm