Luận án Dư báo trong văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam – Nội dung và phương thức thể hiện

Tên luận án:

Dự báo trong văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam: Nội dung và phương thức thể hiện

Ngành:

Văn học Việt Nam (trung đại)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án đã tiến hành khảo sát 738 tác phẩm văn xuôi tự sự trung đại Việt Nam (VXTSTĐVN), thống kê được 245 tác phẩm xuất hiện yếu tố dự báo. Nghiên cứu này tập trung làm rõ một số vấn đề về nội dung và phương thức thể hiện của dự báo trong thể loại văn học này.

Về nội dung cơ bản, luận án chỉ ra rằng hệ thống dự báo của người Việt về cơ bản được tiếp thu từ truyền thống dự báo của Trung Hoa, nhưng trong quá trình tiếp nhận, đã có những biến đổi nhất định để phù hợp và tương thích với văn hóa nước ta. Dự báo đã góp phần phản ánh thực trạng đời sống người dân, các vấn đề thi cử quan trường và mối quan hệ giữa thần quyền với vương quyền. Nội dung thứ hai là quan niệm về tư tưởng và đạo đức, với trọng tâm là quan niệm về Đức Phúc của người Việt. Khi đi sâu vào hệ thống hình ảnh, biểu tượng động thực vật xuất hiện trong dự báo, đặc biệt là điềm triệu, phong thủy và chiêm mộng, luận án đã khám phá ra những dấu vết, dấu ấn, sắc màu bản địa, phản ánh sự ánh xạ của văn hóa bản địa vào đời sống văn học.

Về phương thức thể hiện, luận án phân tích trên ba phương diện chính. Thứ nhất, về nhân vật, nghiên cứu đã phân nhóm và phân tích các kiểu nhân vật dự báo (bao gồm nhân vật kì ảo, nhân vật môi giới hai thế giới thực ảo, và nhân vật phàm nhân) cùng các kiểu nhân vật nhận được dự báo (bao gồm nhân vật thánh nhân, quân tử, và nhân vật bình phẩm). Thứ hai, về không gian thời gian nghệ thuật dự báo, luận án phân loại và phân tích các kiểu loại đặc trưng như không gian sông nước, đền, chùa, am, miếu là không gian tiêu biểu, còn đêm và thời điểm có tính chất bất thường là thời gian tiêu biểu. Xét theo nhân vật được dự báo, không gian vũ trụ và thời gian lịch sử gắn với nhân vật thánh nhân, quân tử, trong khi không gian sinh hoạt và thời gian mang tính cá nhân. Các tác giả sử dụng bút pháp lặp lại, kéo dài trong miêu tả thời gian, và ảo hóa không gian thực, thực hóa không gian ảo trong miêu tả không gian. Dự báo có vai trò quan trọng trong xây dựng không gian thời gian nghệ thuật, thể hiện ở sự dịch chuyển không gian và co duỗi, quy hồi thời gian. Thứ ba, về ngôn ngữ, luận án chỉ ra đặc điểm và công thức chung của ngôn ngữ dự báo dựa trên màu sắc, mùi hương, trạng thái và yếu tố được so sánh. Sự xuất hiện của lớp ngôn ngữ dự báo không những làm phong phú ngôn ngữ VXTSTĐVN mà còn tạo nên sự mơ hồ huyền bí, tăng sức hấp dẫn của thông tin dự báo, và tạo nên sự hòa nhịp giữa nội dung và phương thức biểu đạt.

Luận án khẳng định dự báo trong VXTSTĐVN là một vấn đề thú vị, có nhiều triển vọng nghiên cứu khi nó không chỉ được khảo sát trong VXTSTĐVN mà còn được đặt trong bối cảnh văn hóa trung đại. Dự báo đảm nhận một số nội dung phản ánh có tính đặc thù của văn xuôi tự sự, đồng thời có vai trò quan trọng trong thi pháp văn học trung đại. Nghiên cứu này cũng đặt ra những vấn đề nghiên cứu kế tiếp như dự báo trong truyện thơ Nôm, hoặc từ góc nhìn văn hóa học và kí hiệu học.