Tên luận án:
DẠY HỌC CHỦ ĐỀ PHƯƠNG TRÌNH VÀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NƯỚC CỘNG HÒA DÂN CHỦ NHÂN DÂN LÀO THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY PHẢN BIỆN VÀ TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
Ngành:
Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán học
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Luận án này tập trung nghiên cứu và đề xuất các biện pháp dạy học chủ đề Phương trình và Bất phương trình trong môn Toán tại các trường Trung học Phổ thông (THPT) của nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào, theo hướng phát triển đồng thời tư duy phản biện (TDPB) và tư duy sáng tạo (TDST) cho học sinh (HS). Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ yêu cầu của Đảng và Nhà nước Lào về việc nâng cao chất lượng giáo dục thông qua việc rèn luyện những năng lực tư duy thiết yếu, nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước.
Thực trạng dạy học hiện nay tại Lào cho thấy việc phát triển TDPB và TDST cho HS còn thiếu tính hệ thống, chủ yếu do giáo viên (GV) chưa có các biện pháp sư phạm phù hợp. Trong khi đó, chủ đề Phương trình và Bất phương trình là nội dung trọng tâm trong chương trình Toán THPT, có nhiều tiềm năng để khai thác và rèn luyện các loại tư duy này. Tổng quan nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù đã có nhiều công trình về phát triển TDPB và TDST trong dạy học toán, nhưng chưa có công trình nào đề xuất các biện pháp tích hợp để phát triển đồng thời hai loại tư duy này trong một nội dung toán cụ thể cho HS THPT Lào.
Mục đích của luận án là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về TDPB, TDST, mối quan hệ giữa chúng, từ đó đề xuất hệ thống các biện pháp dạy học chủ đề Phương trình và Bất phương trình. Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm: xác lập cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng, đề xuất biện pháp và thực nghiệm sư phạm. Luận án giả thuyết rằng việc xác định rõ biểu hiện TDPB và TDST của HS, cùng với việc vận dụng hiệu quả các biện pháp dạy học phù hợp, sẽ góp phần đáng kể vào sự phát triển hai loại tư duy này cho HS THPT Lào.
Về mặt đóng góp, luận án xác định được các thành tố, mức độ biểu hiện của TDPB và TDST, đồng thời chỉ ra mối quan hệ giữa chúng trong dạy học Phương trình và Bất phương trình. Trên cơ sở khảo sát thực trạng, luận án đề xuất các biện pháp dạy học khả thi, phù hợp với điều kiện thực tiễn và chương trình hiện hành của Lào, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toán học.
Mục lục chi tiết:
- MỞ ĐẦU
- 1. Lý do chọn đề tài
- 2. Tổng quan về vấn đề nghiên cứu
- 2.1. Tổng quan những nghiên cứu ở các nước trên thế giới về TDPB và TDST
- 2.2. Tổng quan nghiên cứu tại Việt Nam và Lào
- 2.3. Đánh giá chung
- 3. Mục đích nghiên cứu
- 4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- 4.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về TDPB và TDST, cấu trúc và những biểu hiện của TDPB, TDST, mối quan hệ giữa TDPB và TDST.
- 4.2. Tìm hiểu thực trạng DH chủ đề PT, BPT theo hướng phát triển TDPB, TDST cho HS THPT ở một số trường THPT nước CHDCND Lào.
- 4.3. Đề xuất một số BP DH chủ đề PT, BPT theo hướng phát triển từng loại hình tư duy này; làm nền tảng để đề xuất biện pháp tiếp cận tích hợp, hướng đến việc dạy học chủ đề PT và BPT theo hướng phát triển đồng thời cả TDPB và TDST cho HS THPT nước CHDCND Lào.
- 4.4. Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính đúng đắn của giả thuyết khoa học; đánh giá hiệu quả của các BP DH được đề xuất trong luận án.
- 5. Khách thể, đối tượng nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu
- 5.1 Khách thể nghiên cứu: QT DH môn Toán ở trường THPT.
- 5.2 Đối tượng nghiên cứu: BP DH chủ đề PT, BPT theo hướng phát triển TDPB và TDST cho HS trường THPT nước CHDCND Lào.
- 5.3. Phạm vi nghiên cứu: Luận án tập trung nghiên cứu những biểu hiện đặc trưng TDPB và TDST của HS THPT trong học tập môn Toán và một số biện pháp sư phạm trong dạy học môn toán theo hướng phát triển TDPB và TDST cho HS THPT.
- 6. Giả thuyết khoa học
- 7. Phương pháp nghiên cứu
- 7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
- 7.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- 7.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
- 7.4. Phương pháp chuyên gia
- 8. Những luận điểm đưa ra bảo vệ
- 8.1. Việc DH môn Toán trường THPT ở nước CHDCND Lào theo hướng rèn luyện, phát triển TDPB và TDST cho HS là cần thiết, có ý nghĩa quan trọng trong việc thực hiện đổi mới GD hướng tới các mục tiêu GD của thế kỷ XXI ở nước CHDCND Lào.
- 8.2. Những BP DH môn Toán THPT theo hướng phát triển TDPB và TDST cho HS đã đề xuất trong luận án có tính khả thi và hiệu quả. Nếu các BP đó được thực hiện một cách đồng bộ, hệ thống, thường xuyên, tương thích với nội dung bài học và phù hợp với đặc điểm nhận thức của HS thì sẽ góp phần phát triển TD cho HS, nâng cao chất lượng GD toán học ở trường phổ thông nước CHDCND Lào.
- 9. Những đóng góp của luận án
- 9.1. Về mặt lý luận
- 9.2. Về mặt thực tiễn
- CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
- 1.1. Một số vấn đề về tư duy phản biện và tư duy sáng tạo
- 1.1.1. Tư duy phản biện
- 1.1.1.1. Khái niệm tư duy phản biện
- 1.1.1.2. Một số biểu hiện đặc trưng của tư duy phản biện
- 1.1.1.3. Một số biểu hiện của tư duy phản biện trong dạy học toán cho học sinh THPT
- 1.1.1.4. Biểu hiện tư duy phản biện của học sinh trong dạy học Phương trình và Bất phương trình
- 1.1.2. Tư duy sáng tạo
- 1.1.2.1. Khái niệm tư duy sáng tạo
- 1.1.2.2. Các đặc trưng cơ bản của tư duy sáng tạo
- 1.1.2.3. Một số biểu hiện đặc trưng của tư duy sáng tạo trong học toán của HS THPT
- 1.1.2.4. Biểu hiện tư duy sáng tạo của học sinh trong dạy học Phương trình và Bất phương trình
- 1.1.3. Mối quan hệ của tư duy phản biện và tư duy sáng tạo
- 1.1.4. Biểu hiện và các mức độ của TDPB và TDST
- 1.2. Dạy học theo hướng phát triển tư duy phản biện và tư duy sáng tạo
- 1.2.1. Dạy học theo hướng phát triển tư duy phản biện và tư duy sáng tạo
- 1.2.2. Phương pháp dạy học cụ thể để phát triển TDPB và TDST
- 1.2.3. Đánh giá tư duy phản biện và sáng tạo của học sinh
- 1.2.4. Cơ hội dạy học phát triển tư duy phản biện và tư duy sáng tạo cho học sinh THPT của Lào thông qua nội dung Phương trình và Bất phương trình
- 1.2.4.1. Đặc điểm tâm sinh lý, nhận thức của học sinh Trung học phổ thông nước Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào
- 1.2.4.2. Nội dung Phương trình và Bất phương trình trong chương trình và sách giáo khoa môn Toán ở trường Trung học phổ thông nước CHDCND Lào
- 1.2.4.3. Cơ hội phát triển tư duy phản biện và tư duy sáng tạo cho học sinh thông qua dạy học nội dung Phương trình và Bất phương trình ở trường Trung học phổ thông
- 1.3. Thực trạng dạy học môn Toán theo hướng phát triển TDPB và TDST cho học sinh THPT ở nước CHDCND Lào
- 1.3.1. Mô tả quá trình điều tra, khảo sát
- 1.3.2. Kết quả điều tra, khảo sát
- Về phía giáo viên
- a) Kết quả điều tra bằng phiếu
- b) Qua phỏng vấn giáo viên
- Về phía học sinh
- a) Qua điều tra bằng phiếu
- b) Qua phỏng vấn học sinh
- 1.3.3. Kết luận về thực trạng vấn đề phát triển TDPB và TDST trong dạy học môn Toán THPT nước CHDCND Lào hiện nay
- Kết luận chương 1
- CHƯƠNG 2. BIỆN PHÁP DẠY HỌC PHƯƠNG TRÌNH VÀ BẤT PHƯƠNG TRÌNH THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN TƯ DUY PHẢN BIỆN VÀ TƯ DUY SÁNG TẠO CHO HỌC SINH
- 2.1. Định hướng xây dựng biện pháp dạy học theo hướng phát triển tư duy phản biện và tư duy sáng tạo cho học sinh
- 2.2. Một số biện pháp dạy học phương trình và bất phương trình theo hướng phát triển tư duy phản biện và tư duy sáng tạo cho học sinh
- 2.2.1. Biện pháp 1: Tạo cơ hội cho học sinh đưa ra các phán đoán, tranh luận
- 2.2.1.1. Mục đích của biện pháp
- 2.2.1.2. Cơ sở khoa học của biện pháp
- 2.2.1.3. Cách thức thực hiện biện pháp
- 2.2.2. Biện pháp 2: Khuyến khích HS chia sẻ những hoài nghi tích cực thông qua các tình huống có chứa những khó khăn, sai lầm
- 2.2.2.1. Mục đích của biện pháp
- 2.2.2.2. Cơ sở khoa học của biện pháp
- 2.2.2.3. Cách thức thực hiện biện pháp
- 2.2.3. Biện pháp 3: Phát triển TDST cho học sinh nhờ hoạt động nhìn lại một cách toàn diện vấn đề và cách thức GQVĐ đã thực hiện, từ đó tìm ra cách thức GQVĐ mới
- 2.2.3.1. Mục đích của biện pháp
- 2.2.3.2. Cơ sở khoa học của biện pháp
- 2.2.3.3. Cách thực thực hiện biện pháp
- CHƯƠNG 3: Thực nghiệm sư phạm.
- Kết luận