Luận án Đặc điểm của hành động hỏi và hồi đáp hỏi trong Tiếng Việt từ góc độ phân tầng xã hội

Tên luận án:

ĐẶC ĐIỂM CỦA HÀNH ĐỘNG HỎI VÀ HỒI ĐÁP HỎI TRONG TIẾNG VIỆT TỪ GÓC ĐỘ PHÂN TẦNG XÃ HỘI

Ngành:

Ngôn ngữ học (Mã số: 9.22.90.20)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Đặc điểm của hành động hỏi và hồi đáp hỏi trong tiếng Việt từ góc độ phân tầng xã hội" của Bùi Đoan Trang tập trung nghiên cứu sự tác động của các yếu tố xã hội như tuổi, giới, địa vị lên hành động hỏi và hồi đáp hỏi trong giao tiếp tiếng Việt. Nghiên cứu này xuất phát từ nhận định rằng hỏi là một hành động giao tiếp phổ biến, và quá trình giao tiếp chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của các biến xã hội quan trọng như tuổi, giới, nghề nghiệp, thu nhập, học vấn. Luận án cũng nhấn mạnh sự thiếu vắng các nghiên cứu chuyên sâu về hành động hỏi và hồi đáp hỏi gắn với phân tầng xã hội ở Việt Nam.

Dựa trên lý thuyết về hành động ngôn ngữ và hội thoại của Đỗ Hữu Châu, cùng quan điểm của Nguyễn Văn Khang về sự khác biệt trong giao tiếp và sử dụng ngôn ngữ giữa các tầng lớp xã hội, nghiên cứu đã đưa ra nhiều phát hiện cụ thể. Về yếu tố tuổi, sự quan tâm đến chủ đề cuộc sống trong hành động hỏi có xu hướng tăng từ nhỏ đến tuổi trưởng thành và giảm dần khi về già. Người lớn thường sử dụng biểu thức hỏi lựa chọn nhiều hơn trẻ em, và có xu hướng dùng thành phần hô ngữ, rào đón để tăng tính lịch sự khi hỏi người lớn tuổi hoặc để khích lệ khi hỏi trẻ em. Trẻ em thường hồi đáp ngắn gọn, đơn giản, ít thông tin, chủ yếu dùng hành động xác tín, biểu cảm hoặc cam kết cho hồi đáp gián tiếp, trong khi người lớn sử dụng các hành động này nhiều hơn.

Về yếu tố giới, nữ giới thể hiện sự quan tâm cao hơn đến các chủ đề trong cuộc sống so với nam giới, đặc biệt là các chủ đề công việc, gia đình và tình cảm. Nam giới có xu hướng sử dụng hồi đáp tích cực bằng câu trả lời trực tiếp nhiều hơn, trong khi nữ giới lại thiên về các hành động điều khiển và biểu cảm cho hồi đáp tiêu cực. Về yếu tố địa vị xã hội, hồi đáp tích cực chiếm ưu thế so với hồi đáp tiêu cực. Vai giao tiếp ngang vai thường sử dụng hành động xác tín, điều khiển, biểu cảm để hồi đáp tiêu cực cho biểu thức hỏi tổng quát, còn vai giao tiếp dưới – trên lại thường dùng hành động cam kết. Luận án kết luận rằng có hai kiểu hồi đáp chính: tích cực và tiêu cực, mỗi kiểu có thể là câu trả lời trực tiếp hoặc gián tiếp, sử dụng các hành động ngôn ngữ cụ thể. Tần suất hồi đáp tích cực cao ở mọi đối tượng, thể hiện sự tuân thủ phương châm lịch sự trong giao tiếp.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ LUẬN

  • 1. Lí do lựa chọn đề tài
  • 1.3. Giao tiếp là quá trình lựa chọn ngôn ngữ của các nhân vật giao tiếp và quá trình này chịu sự tác động của hàng loạt các nhân ngôn ngữ - xã hội.
  • 1.1.1. Hành động
  • 1.2.1.1. Hành động ngôn ngữ
  • 1.2.2.1. Lí thuyết hội thoại
    • Khái niệm hội thoại
    • Nguyên tắc công tác hội thoại
  • 2.2.3. Chủ đề xuất hiện trong hành động hỏi từ góc độ giới
  • 2.3.3. Biểu thức hỏi trong tiếng Việt từ góc độ giới
  • 2.3.3.1. Biểu thức hỏi tổng quát trong tiếng Việt từ góc độ giới

• Chương 3. ĐẶC ĐIỂM CỦA HỒI ĐÁP HỎI XÉT TỪ GÓC ĐỘ PHÂN TẦNG XÃ HỘI

  • 3.1. Dẫn nhập
  • 3.2. Các kiểu hồi đáp cho hành động hỏi trong tiếng Việt
  • 3.2.1. Hồi đáp tích cực
  • 3.4.1.1. Hồi đáp tích cực cho HĐH sử dụng BTH tổng quát trong tiếng Việt từ góc độ giới
  • 3.5.2.2. Hồi đáp tiêu cực cho HĐH sử dụng BTH chuyên biệt trong tiếng Việt từ góc địa vị
  • Tiểu kết chương 3