Luận án Cơ sở khoa học phục vụ xác lập mô hình kinh tế sinh thái ở lưu vực sông Kôn tỉnh Bình Định

Tên luận án:

CƠ SỞ KHOA HỌC PHỤC VỤ XÁC LẬP MÔ HÌNH KINH TẾ SINH THÁI Ở LƯU VỰC SÔNG KÔN TỈNH BÌNH ĐỊNH

Ngành:

QUẢN LÝ TÀI NGUYÊN VÀ MÔI TRƯỜNG

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Cơ sở khoa học phục vụ xác lập mô hình kinh tế sinh thái ở lưu vực sông Kôn, tỉnh Bình Định" của Phan Thị Lệ Thủy, ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường, tập trung vào việc phát triển bền vững kinh tế - xã hội dựa trên quản lý lưu vực sông. Đề tài xuất phát từ thực trạng khai thác tài nguyên chưa hợp lý, đời sống người dân còn khó khăn và nguy cơ suy thoái tài nguyên thiên nhiên nghiêm trọng tại lưu vực sông Kôn – hệ thống sông lớn nhất tỉnh Bình Định.

Mục tiêu chính của luận án là xác lập cơ sở khoa học để đề xuất các mô hình kinh tế sinh thái (KTST) phục vụ định hướng không gian khai thác, sử dụng bền vững nông lâm nghiệp (NLN) tại LVS Kôn, thông qua nghiên cứu và đánh giá cảnh quan (ĐGCQ) kết hợp phân tích tiềm năng thoái hóa đất (TNTH). Luận án đã hệ thống hóa cơ sở khoa học về cảnh quan lưu vực sông, mô hình KTST và nông nghiệp bền vững. Điểm mới của nghiên cứu là lần đầu tiên thành lập bản đồ cảnh quan LVS Kôn tỷ lệ 1:100.000, phân tích đặc điểm cảnh quan, tích hợp với TNTH đất để đề xuất các mô hình KTST phù hợp điều kiện sinh thái tự nhiên.

Kết quả nghiên cứu cho thấy LVS Kôn là một lưu vực có các hợp phần tự nhiên và cảnh quan phân hóa rõ rệt, thuộc kiểu cảnh quan rừng kín thường xanh nhiệt đới ẩm mưa mùa, gồm 3 lớp, 5 phụ lớp và 141 loại cảnh quan, được tổng hợp trong 3 tiểu lưu vực. Lưu vực này có tiềm năng lớn cho phát triển NLN, với diện tích thích hợp cho cây TCNN (55.179,46 ha), cây ăn quả (42.195,61 ha), cây CN lâu năm (35.073,00 ha) và rừng sản xuất (65.142,8 ha). Tuy nhiên, tiềm năng thoái hóa đất ở LVS Kôn khá lớn, với 78,5% diện tích có mức độ từ trung bình đến mạnh, tập trung ở vùng núi và một số khu vực ven biển.

Dựa trên các phân tích này, luận án đã đề xuất 5 mô hình KTST cụ thể cho 3 tiểu lưu vực (Kôn - Bình Tường, Đá Hàng - Suối Quéo, Đập Đá - Tân An), nhằm phát huy tối đa tiềm năng tự nhiên và hạn chế tác động tiêu cực đến môi trường, xã hội. Đồng thời, 5 nhóm giải pháp chính (chính sách, thị trường, vốn, khoa học công nghệ và môi trường, tổ chức sản xuất) cũng được đề xuất để áp dụng các mô hình KTST một cách hiệu quả và bền vững. Nghiên cứu khuyến nghị tiếp tục áp dụng cách tiếp cận này cho các lưu vực khác và nghiên cứu định lượng sâu hơn về hiệu quả xã hội và môi trường của các mô hình KTST.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lí do chọn đề tài
  • 2. Mục tiêu và nội dung nghiên cứu
    • a. Mục tiêu
    • b. Nội dung nghiên cứu
  • 3. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
    • a. Giới hạn không gian
    • b. Giới hạn về thời gian
    • c. Giới hạn về nội dung
  • 4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
    • a. Ý nghĩa khoa học
    • b. Ý nghĩa thực tiễn
  • 5. Những điểm mới của luận án
  • 6. Những luận điểm bảo vệ
  • 7. Cấu trúc của luận án

• Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

  • 1.1. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN
    • 1.1.1. Nghiên cứu về kinh tế sinh thái và mô hình kinh tế sinh thái cho phát triển nông, lâm nghiệp
    • 1.1.2. Nghiên cứu lưu vực sông và cảnh quan lưu vực sông cho xác lập mô hình kinh tế sinh thái
    • 1.1.3. Nghiên cứu thoái hóa đất trong phát triển nông lâm nghiệp
    • 1.1.4. Nghiên cứu liên quan đến Bình Định và lưu vực sông Kôn
    • 1.1.5. Quan điểm tiếp cận nghiên cứu của luận án
  • 1.2. LÍ LUẬN CHUNG VỀ NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN LƯU VỰC SÔNG CHO XÁC LẬP MÔ HÌNH KINH TẾ SINH THÁI
    • 1.2.1. Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan
    • 1.2.2. Lý luận chung cho nghiên cứu xác lập mô hình kinh tế sinh thái
      • 1.2.2.1. Cấu trúc của mô hình kinh tế sinh thái
      • 1.2.2.2. Nghiên cứu, đánh giá cảnh quan
  • 1.3. QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG PHÁP VÀ QUY TRÌNH NGHIÊN CỨU
    • 1.3.1. Quan điểm nghiên cứu
    • 1.3.2. Phương pháp nghiên cứu
    • 1.3.3. Quy trình nghiên cứu

• Chương 2. ĐẶC ĐIỂM CẢNH QUAN LƯU VỰC SÔNG KÔN

  • 2.1. CÁC NHÂN TỐ THÀNH TẠO CẢNH QUAN LƯU VỰC SÔNG KÔN
    • 2.1.1. Vị trí địa lí
    • 2.1.2. Điều kiện địa lí tự nhiên lưu vực sông Kôn
      • 2.1.2.1. Địa chất
      • 2.1.2.2. Địa hình, địa mạo
      • 2.1.2.3. Khí hậu
      • 2.1.2.4. Thủy văn
      • 2.1.2.5. Thổ nhưỡng
      • 2.1.2.6. Thảm thực vật
    • 2.1.3. Tai biến thiên nhiên
    • 2.1.4. Điều kiện kinh tế - xã hội tác động đến cảnh quan lưu vực sông Kôn
      • 2.1.4.1. Dân số, phân bố dân cư, nguồn lao động
      • 2.1.4.2. Hoạt động kinh tế ảnh hưởng đến cảnh quan lưu vực sông Kôn
  • 2.2. PHÂN TÍCH CẤU TRÚC CẢNH QUAN LƯU VỰC SÔNG KÔN
    • 2.2.1. Hệ thống phân loại cảnh quan
    • 2.2.2. Phân tích đặc điểm, chức năng, động lực của cảnh quan lưu vực sông Kôn
      • 2.2.2.1. Đặc điểm cảnh quan lưu vực sông Kôn
      • 2.2.2.2. Phân tích chức năng cảnh quan lưu vực sông Kôn
      • 2.2.2.3. Phân tích động lực cảnh quan
    • 2.2.3. Sự phân hóa cảnh quan lưu vực sông Kôn
      • 2.2.3.1. Sự phân hóa cảnh quan lưu vực sông Kôn
      • 2.2.3.2. Lát cắt cảnh quan
  • 2.3. PHÂN VÙNG CẢNH QUAN THEO TIỂU LƯU VỰC

• Chương 3. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN VÀ THOÁI HÓA ĐẤT TIỀM NĂNG CHO XÁC LẬP MÔ HÌNH KINH TẾ SINH THÁI Ở LƯU VỰC SÔNG KÔN

  • 3.1. ĐÁNH GIÁ CẢNH QUAN CHO PHÁT TRIỂN NÔNG, LÂM NGHIỆP LVS KÔN
    • 3.1.1. Đánh giá thích hợp sinh thái cảnh quan cho phát triển nông, lâm nghiệp
      • 3.1.1.1. Phân tích nhu cầu sinh thái của các nhóm cây trồng
      • 3.1.1.2. Lựa chọn và phân cấp chỉ tiêu đánh giá
      • 3.1.1.3. Kết quả đánh giá và phân hạng thích hợp sinh thái các loại nhóm cây ở lưu vực sông Kôn
      • 3.1.1.4. Kiểm tra kết quả đánh giá cảnh quan so với hiện trạng phân bố
    • 3.1.2. Đánh giá hiệu quả KT - XH, môi trường một số loại hình sử dụng đất theo đơn vị cảnh quan
      • 3.1.2.1. Hiệu quả kinh tế của một số loại hình sử dụng đất theo đơn vị cảnh quan
      • 3.1.2.2. Hiệu quả xã hội của một số loại hình sử dụng đất theo đơn vị cảnh quan
      • 3.1.2.3. Hiệu quả môi trường của một số loại hình sử dụng đất theo đơn vị cảnh quan
    • 3.1.3. Đánh giá tổng hợp cảnh quan theo hướng tiếp cận kinh tế sinh thái
  • 3.2. PHÂN TÍCH HIỆN TRẠNG VÀ HIỆU QUẢ CÁC MÔ HÌNH SẢN XUẤT NÔNG, LÂM NGHIỆP TRONG KHU VỰC NGHIÊN CỨU
    • 3.2.1. Phân tích cấu trúc các mô hình kinh tế sinh thái trên lưu vực sông Kôn
    • 3.2.2. Đánh giá hiệu quả của một số mô hình kinh tế sinh thái trên LVS Kôn
  • 3.3. ĐÁNH GIÁ THOÁI HÓA ĐẤT TIỀM NĂNG
    • 3.3.1. Xác định tiêu chí và đánh giá thoái hóa tiềm năng đất theo tiêu từng chí
    • 3.3.2. Tiềm năng thoái hóa đất theo cảnh quan lưu vực sông Kôn, tỉnh Bình Định
  • 3.4. ĐỀ XUẤT MÔ HÌNH KINH TẾ SINH THÁI PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG HỢP LÍ LƯU VỰC SÔNG KÔN
    • 3.4.1. Cơ sở đề xuất các mô hình kinh tế sinh thái
      • 3.4.1.1. Kết quả đánh giá tổng hợp cảnh quan và đánh giá tiềm năng thoái hóa đất trên LVS Kôn
      • 3.4.1.2. Định hướng quy hoạch phát triển nông, lâm nghiệp ở lưu vực sông Kôn
      • 3.4.1.3. Định hướng quy hoạch phát triển NLN theo vùng ở lưu vực Kôn
      • 3.4.1.4. Định hướng quy hoạch bảo vệ môi trường ở lưu vực sông Kôn
    • 3.4.2. Đề xuất một số mô hình kinh tế sinh thái ở lưu vực sông Kôn
      • 3.4.2.1. Định hướng không gian sử dụng cho các loại hình sản xuất nông, lâm ngư nghiệp trên lưu vực sông Kôn
      • 3.4.2.2. Định hướng các mô hình kinh tế sinh thái theo tiểu lưu vực
    • 3.4.3. Giải pháp áp dụng mô hình kinh tế sinh thái ở lưu vực sông Kôn
      • 3.4.3.1. Giải pháp về chính sách
      • 3.4.3.2. Giải pháp về thị trường tiêu thụ sản phẩm
      • 3.4.3.3. Giải pháp về vốn đầu tư sản xuất
      • 3.4.3.4. Giải pháp khoa học công nghệ và môi trường
      • 3.4.3.5. Giải pháp về tổ chức sản xuất

• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

  • 1. KẾT LUẬN
  • 2. KIẾN NGHỊ