CẢI THIỆN CHẤT LƯỢNG GIỐNG CÁ SẶC RẰN Trichogaster pectoralis (Regan, 1910) BẰNG PHƯƠNG PHÁP CHỌN LỌC
Nuôi trồng thủy sản
Luận án tiến sĩ này nghiên cứu về việc cải thiện chất lượng giống cá sặc rằn (Trichogaster pectoralis) thông qua phương pháp chọn lọc. Cá sặc rằn là loài cá nước ngọt có giá trị kinh tế cao, được ưa chuộng và là đối tượng nuôi quan trọng ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Tuy nhiên, nguồn cá giống hiện tại còn hạn chế, chất lượng suy giảm do sử dụng cá bố mẹ nhiều lần và thiếu công trình nghiên cứu chọn lọc giống chất lượng cao.
Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là chọn lọc được đàn cá sặc rằn có chất lượng cao về tăng trưởng và sinh sản từ các nguồn cá bản địa, nhằm hình thành cơ sở khoa học cho quy trình sản xuất giống phục vụ nhu cầu nuôi cá ở ĐBSCL. Các mục tiêu cụ thể bao gồm đánh giá sự đa dạng di truyền của cá sặc rằn ở các vùng Cà Mau, Kiên Giang, Đồng Tháp, và chọn lọc quần đàn cá với tốc độ tăng trưởng, tỉ lệ sống và năng suất tốt trong mô hình nuôi thâm canh.
Nội dung nghiên cứu đã thực hiện việc đánh giá thực trạng sản xuất giống cá sặc rằn năm 2016 và 2020 tại ba tỉnh Cà Mau, Kiên Giang và Đồng Tháp. Đồng thời, luận án thu thập và đánh giá sự đa dạng di truyền của các nguồn cá sặc rằn bản địa bằng chỉ thị phân tử ISSR, nghiên cứu tạo đàn cá G0 và đánh giá khả năng tăng trưởng của đàn con G0 từ các nguồn cá bố mẹ khác nhau, cuối cùng là chọn lọc đàn cá G0 và đánh giá chất lượng (di truyền, tăng trưởng) của đàn cá chọn lọc.
Kết quả cho thấy, sản xuất giống cá sặc rằn ở các địa phương còn nhiều hạn chế về nguồn giống không ổn định và chất lượng con giống kém. Phân tích ISSR chỉ ra rằng ba quần thể cá sặc rằn có sự đa dạng di truyền ở mức độ trung bình và tương đương nhau, trong đó quần thể Cà Mau có sự đa dạng cao nhất. Đàn cá G0 được chọn lọc từ các tổ hợp ghép phối thể hiện các chỉ tiêu sinh sản, tăng trưởng ở giai đoạn ương và nuôi thương phẩm, tỉ lệ sống và năng suất vượt trội đáng kể so với đàn đối chứng. Hệ số di truyền thực tế về khối lượng cá sặc rằn lúc chọn lọc G0 đạt 0,31 và sau khi cá bố mẹ được nuôi vỗ trong 3 tháng đạt 0,75 (±0,21), cho thấy chất lượng di truyền tốt và mức độ cải thiện cao. Luận án đề xuất xây dựng quy trình chọn lọc cá sặc rằn đạt chất lượng cao với mức độ chọn lọc từ 5–30%.