Luận án – Bồi dưỡng năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh trong dạy học phần Quang hình học vật lí 11 Trung học phổ thông

Tên luận án:

BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC PHẦN QUANG HÌNH HỌC VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

Ngành:

LÍ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC BỘ MÔN VẬT LÍ (Mã số: 9140111)

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung vào việc bồi dưỡng năng lực thực hành thí nghiệm (NLTHTN) cho học sinh trung học phổ thông, đặc biệt trong phần Quang hình học Vật lí 11. Đề tài xuất phát từ thực trạng cần đổi mới giáo dục để phát triển nguồn nhân lực có năng lực, kỹ năng và khả năng ứng dụng khoa học kỹ thuật vào thực tiễn, đồng thời nhận thấy NLTHTN của học sinh trong môn Vật lí chưa được thể hiện đúng mức.

Nghiên cứu đã làm rõ cơ sở lý luận về NLTHTN, định nghĩa đây là thuộc tính cá nhân được hình thành và phát triển thông qua học tập, rèn luyện, cho phép huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ để thực hiện thành công các nhiệm vụ thực hành. Luận án xác định cấu trúc NLTHTN bao gồm bốn thành tố chính: lập kế hoạch thí nghiệm, tiến hành thí nghiệm, xử lý và đánh giá kết quả thí nghiệm, và thiết kế, chế tạo dụng cụ thí nghiệm, với 18 chỉ số hành vi tương ứng được đánh giá theo 4 mức độ.

Dựa trên điều tra thực trạng cho thấy giáo viên và học sinh đều nhận thức tầm quan trọng của NLTHTN nhưng còn thiếu các biện pháp bồi dưỡng hiệu quả, luận án đã đề xuất bốn biện pháp chính: sử dụng thí nghiệm theo hướng bồi dưỡng NLTHTN, tăng cường tìm hiểu ứng dụng kỹ thuật của Vật lí, hướng dẫn học sinh chế tạo dụng cụ thí nghiệm, và tăng cường nội dung thực hành thí nghiệm trong kiểm tra đánh giá. Một quy trình bồi dưỡng NLTHTN gồm ba giai đoạn (Chuẩn bị, Tổ chức bồi dưỡng, Đánh giá) cũng được xây dựng.

Các tiến trình dạy học cụ thể cho phần Quang hình học Vật lí 11 đã được thiết kế và áp dụng. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy khi tổ chức dạy học theo hướng bồi dưỡng NLTHTN kết hợp với đổi mới kiểm tra, đánh giá, học sinh hứng thú, tích cực hơn, tiếp thu nhiệm vụ nhanh chóng, khả năng liên hệ thực tế tốt hơn, hoạt động thí nghiệm thuần thục, chính xác. Điểm trung bình NLTHTN của nhóm thực nghiệm cao hơn nhóm đối chứng, khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp và quy trình đề xuất.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lí do chọn đề tài
  • 2. Mục tiêu nghiên cứu
  • 3. Giả thuyết khoa học
  • 4. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 5. Những đóng góp của luận án

• NỘI DUNG

  • CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

    • 1.1. Những nghiên cứu về năng lực và năng lực thực hành thí nghiệm ở nước ngoài
    • 1.2. Những nghiên cứu về năng lực và năng lực thực hành thí nghiệm ở trong nước
    • 1.3. Kết luận chương 1

  • CHƯƠNG 2. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ

    • 2.1. Năng lực thực hành thí nghiệm của học sinh trong dạy học Vật lí
    • 2.1.1. Khái niệm và cấu trúc của năng lực
    • 2.1.2. Khái niệm năng lực thực hành thí nghiệm của học sinh
    • 2.1.3. Cấu trúc năng lực thực hành thí nghiệm
    • 2.1.4. Đánh giá năng lực thực hành thí nghiệm của học sinh trong dạy học vật lí
    • 2.2. Điều tra thực trạng của việc bồi dưỡng năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh trong dạy học Vật lí
    • 2.3. Các biện pháp bồi dưỡng năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh trong dạy học Vật lí
    • 2.3.1. Biện pháp 1. Sử dụng thí nghiệm theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh
    • 2.3.2. Biện pháp 2. Tăng cường cho học sinh tìm hiểu các ứng dụng kỹ thuật của vật lí
    • 2.3.3. Biện pháp 3. Hướng dẫn học sinh chế tạo dụng cụ thí nghiệm
    • 2.3.4. Biện pháp 4. Tăng cường các nội dung liên quan đến thực hành thí nghiệm trong kiểm tra đánh giá
    • 2.4. Quy trình bồi dưỡng năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh trong dạy học Vật lí

  • CHƯƠNG 3. TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO HƯỚNG BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC THỰC HÀNH THÍ NGHIỆM CHO HỌC SINH PHẦN QUANG HÌNH HỌC VẬT LÍ 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

    • 3.1. Phân tích nội dung phần Quang hình học Vật lí 11 trung học phổ thông
    • 3.2. Phân tích bài học và định hướng sử dụng các biện pháp bồi dưỡng năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh trong dạy học phần Quang hình học Vật lí 11 trung học phổ thông
    • 3.3. Thiết kế một số tiến trình dạy học phần Quang hình học, Vật lí lớp 11 theo hướng bồi dưỡng năng lực thực hành thí nghiệm cho học sinh

  • Chương 4. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

    • 4.1. Thực nghiệm sư phạm
    • 4.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
    • 4.1.2. Đối tượng và nội dung thực nghiệm sư phạm
    • 4.1.3. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
    • 4.1.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm

• KẾT LUẬN

• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG CÔNG BỐ