BIẾN ĐỔI SINH KẾ CỦA NGƯỜI SÁN DÌU HUYỆN SƠN DƯƠNG, TỈNH TUYÊN QUANG
Văn hóa học
Tài liệu này là bản tóm tắt luận án tiến sĩ chuyên ngành Văn hóa học với đề tài "Biến đổi sinh kế của người Sán Dìu huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang". Luận án tập trung nghiên cứu một cách hệ thống về sinh kế và sự biến đổi của sinh kế trong cộng đồng người Sán Dìu, đồng thời làm rõ các yếu tố tác động đến hoạt động sinh kế và cách thức người Sán Dìu thích ứng văn hóa thông qua các hoạt động sinh kế mới. Đối tượng nghiên cứu là sự biến đổi văn hóa sinh kế của người Sán Dìu tại ba xã Ninh Lai, Thiện Kế, Sơn Nam từ năm 1986 đến nay, có tham chiếu đến giai đoạn trước 1986.
Về phương pháp luận, luận án dựa trên các quan điểm, chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về phát triển kinh tế - văn hóa, xã hội vùng dân tộc thiểu số, nhìn nhận sinh kế và biến đổi sinh kế trong bối cảnh phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội, môi trường và thể chế chính trị. Các phương pháp nghiên cứu chính bao gồm điền dã dân tộc học, điều tra xã hội học, thống kê, thu thập tài liệu thứ cấp, phân tích tổng hợp và nghiên cứu liên ngành.
Luận án đóng góp bằng việc cung cấp hệ thống dữ liệu về sinh kế, biến đổi sinh kế và thích ứng văn hóa của người Sán Dìu, làm rõ sự biến đổi, nguyên nhân, sự thích ứng văn hóa và xu hướng biến đổi văn hóa sinh kế trong bối cảnh mới. Đồng thời, bổ sung cơ sở dữ liệu cho việc hoạch định và thực thi các chính sách phát triển kinh tế - văn hóa – xã hội, góp phần ổn định đời sống, phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa cho cộng đồng Sán Dìu và các tộc người thiểu số khác.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, trước năm 1986, sinh kế của người Sán Dìu chủ yếu là nông nghiệp tự cấp tự túc với nguồn lực hạn chế. Từ sau năm 1986, dưới tác động của chính sách Đổi mới và quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, sinh kế của người Sán Dìu đã có những thay đổi mạnh mẽ, chuyển dịch từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp hàng hóa, đồng thời xuất hiện nhiều hoạt động sinh kế phi nông nghiệp. Sự biến đổi này đã cải thiện đáng kể thu nhập và mức sống, thúc đẩy đời sống văn hóa, xã hội phát triển tích cực hơn. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra những vấn đề như sự mai một tri thức bản địa, đứt gãy kết cấu cộng đồng và thách thức trong bảo tồn bản sắc văn hóa tộc người, đòi hỏi các giải pháp thích hợp để phát triển bền vững.
1. Lý do chọn đề tài
2. Mục đích nghiên cứu
3. Đối tượng, phạm vi và nội dung nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
3.2. Phạm vi nghiên cứu
3.3. Nội dung nghiên cứu
4. Phương pháp nghiên cứu
4.1. Phương pháp luận
4.2. Phương pháp nghiên cứu
5. Đóng góp của luận án
6. Bố cục luận án
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu, cơ sở lý thuyết, khái quát về người Sán Dìu huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang
Chương 2: Sinh kế truyền thống của người Sán Dìu huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang, trước năm 1986
Chương 3: Biến đổi sinh kế của người Sán Dìu huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang từ sau năm 1986 đến nay
Chương 4: Xu hướng biến đổi và những vấn đề đặt ra đối với sự biến đổi văn hóa sinh kế của người Sán Dìu huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang từ năm 1986 đến nay.
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu sinh kế, biến đổi sinh kế
1.1.1. Nghiên cứu về sinh kế các tộc người
1.1.1.1. Nghiên cứu sinh kế của học giả nước ngoài
1.1.1.2. Các nghiên cứu về sinh kế ở Việt Nam
1.1.2 Nghiên cứu về sự biến đổi sinh kế và văn hóa sinh kế
1.1.3. Nghiên cứu về người Sán Dìu và hoạt động sinh kế của họ
1.1.3.1. Nghiên cứu người Sán Dìu ở Việt Nam và sinh kế của họ
1.1.3.2. Nghiên cứu người Sán Dìu ở Sơn Dương và sinh kế của họ
1.2. Cơ sở lý luận về biến đổi sinh kế
1.2.1. Các khái niệm cơ bản
1.2.1.1. Biến đổi văn hóa
1.2.1.2. Biến đổi văn hóa sinh kế
1.2.2. Cơ sở lý thuyết
1.2.2.1. Khung phân tích sinh kế bền vững
1.2.2.2. Lý thuyết về biến đổi văn hóa
1.3. Khái quát về địa bàn nghiên cứu
1.3.1. Đặc điểm tự nhiên, xã hội của địa bàn nghiên cứu
1.3.1.1. Đặc điểm tự nhiên
1.3.1.2. Đặc điểm xã hội
1.3.2. Tên gọi và nguồn gốc tộc người
1.3.3. Khái quát đặc điểm kinh tế - văn hóa – xã hội
2.1. Nhận thức và phương cách ứng xử, khai thác các nguồn lực sinh kế
2.1.1. Nhận thức và phương cách ứng xử và khai thác nguồn lực tự nhiên
2.1.2. Nhận thức và phương thức ứng xử, khai thác nguồn lực xã hội
2.1.3. Nhận thức và phương cách ứng xử, khai thác nguồn lực con người
2.1.4. Nhận thức và phương cách ứng xử, khai thác nguồn lực tài chính
2.1.5. Nhận thức và phương cách ứng xử, khai thác nguồn lực vật chất
2.2. Văn hóa thể hiện trong hoạt động sinh kế truyền thống
2.2.1. Văn hóa thể hiện trong hoạt động sinh kế nông nghiệp
2.2.1.1. Những giá trị văn hóa sinh kế mang tính định hướng, chuẩn mực
2.2.1.2. Những giá trị văn hóa thể hiện trong hành vi sinh kế
2.2.2. Văn hóa thể hiện trong hoạt động sinh kế phi nông nghiệp
2.3. Văn hóa thể hiện trong phong tục tập quán, sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội gắn với sinh kế
2.3.1. Văn hóa thể hiện trong phong tục tập quán
2.3.2. Văn hóa trong sinh hoạt tín ngưỡng
3.1. Sự biến đổi trong nhận thức và phương cách ứng xử, khai thác các nguồn lực sinh kế
3.1.1. Biến đổi trong nhận thức và phương cách ứng xử, khai thác nguồn lực tự nhiên
3.1.2. Biến đổi trong nhận thức và phương cách ứng xử, khai thác nguồn lực xã hội
3.1.3. Biến đổi trong nhận thức, phương cách ứng xử, khai thác nguồn lực con người
3.1.4. Biến đổi trong nhận thức, phương cách ứng xử, khai thác nguồn lực tài chính
3.1.5. Biến đổi trong nhận thức và phương cách ứng xử, khai thác nguồn lực vật chất
3.2. Biến đổi văn hóa thể hiện trong hoạt động sinh kế
3.2.1. Biến đổi văn hóa thể hiện trong hoạt động sinh kế nông nghiệp
3.2.2. Biến đổi văn hóa thể hiện trong hoạt động sinh kế phi nông nghiệp
3.2.3. Các hoạt động sinh kế mới xuất hiện
3.3. Biến đổi văn hóa thể hiện trong phong tục tập quán, sinh hoạt tín ngưỡng, lễ hội gắn với sinh kế
3.3.1. Biến đổi văn hóa trong việc cưới xin, tang ma
3.3.2. Biến đổi văn hóa trong sinh hoạt tín ngưỡng
3.3.3. Biến đổi văn hóa trong sinh hoạt lễ hội
3.4. Những yếu tố tác động đến sự biến đổi sinh kế
3.4.1. Tác động từ các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương
3.4.2. Sự phát triển nội tại và quá trình giao thoa văn hóa
3.4.3. Tác động từ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa
4.1. Xu hướng biến đổi văn hóa sinh kế hiện nay
4.1.1. Xu hướng biến đổi sinh kế từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp hàng hóa
4.1.2. Xu hướng bảo tồn và khai thác các giá trị văn hóa truyền thống để phát triển sinh kế
4.1.3. Xu hướng phát triển mô hình sinh kế bền vững, thân thiện với môi trường
4.2. Những vấn đề đặt ra