Nghiên cứu thành phần hóa học, độc tính và một số tác dụng sinh học hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày tá tràng của lá cây Xăng xê (Sanchezia nobilis Hook.f.)
Dược liệu – Dược học cổ truyền
Luận án "Nghiên cứu thành phần hóa học, độc tính và một số tác dụng sinh học hỗ trợ điều trị viêm loét dạ dày tá tràng của lá cây Xăng xê (Sanchezia nobilis Hook.f.)" được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng truyền thống của cây Xăng xê trong điều trị các bệnh về dạ dày. Xăng xê (Sanchezia nobilis Hook.f.) là loài cây có nhiều ứng dụng trong y học dân gian, đặc biệt là điều trị viêm loét dạ dày tá tràng ở Việt Nam, nhưng thiếu nghiên cứu hệ thống về thành phần hóa học và tác dụng sinh học.
Mục tiêu chính của luận án là phân lập và xác định cấu trúc hóa học của các hợp chất từ lá cây Xăng xê, đồng thời đánh giá độc tính cấp, độc tính bán trường diễn, tác dụng chống viêm loét dạ dày tá tràng và tác dụng giảm đau trung ương của cao toàn phần và các cao phân đoạn. Đây là nghiên cứu đầu tiên ở Việt Nam đánh giá đầy đủ về thực vật, thành phần hóa học và tác dụng sinh học của loài này.
Kết quả nghiên cứu đã phân lập và xác định cấu trúc của 20 hợp chất từ cao phân đoạn n-hexan và ethyl acetat của lá Xăng xê. Đáng chú ý, một hợp chất lần đầu tiên được phân lập từ tự nhiên là (+)-13-O-acetylfawcettimin (SXE9), cùng với 13 hợp chất khác lần đầu tiên được phân lập từ chi Sanchezia. Luận án cũng đã đánh giá độc tính cấp và độc tính bán trường diễn của cao phân đoạn ethyl acetat, không ghi nhận độc tính cấp ở liều thử tối đa 12g/kg và không có độc tính bán trường diễn ở liều 50 và 250 mg/kg/ngày sau 28 ngày sử dụng liên tục trên chuột.
Về tác dụng sinh học, cao toàn phần ở liều 150 và 450 mg/kg/ngày cho thấy tác dụng chống viêm loét dạ dày. Đặc biệt, các cao phân đoạn n-hexan và ethyl acetat ở liều 50 mg/kg/ngày thể hiện rõ rệt tác dụng này, làm giảm điểm số loét, mức độ nặng của tổn thương loét, độ acid toàn phần và tăng pH dịch vị. Về tác dụng giảm đau trung ương, cao phân đoạn n-hexan (100 và 300 mg/kg/ngày) và cao ethyl acetat (300 mg/kg/ngày) có tác dụng giảm đau trung ương trên chuột nhắt trắng. Đây là những công bố khoa học đầu tiên về độc tính bán trường diễn và tác dụng chống viêm loét dạ dày của Sanchezia nobilis Hook.f. trên mô hình thực nghiệm, cung cấp bằng chứng quan trọng cho việc sử dụng dược liệu này.
Luận án gồm 4 chương, 46 bảng, 40 hình, 2 phục lục, 221 tài liệu tham khảo. Luận án gồm 136 trang, gồm các phần chính: