Luận án Quá trình du nhập và phát triển của tín ngưỡng thờ Mẫu ở Lâm Đồng từ đầu thế kỷ XX đến năm 2018

Tên luận án:

Quá trình du nhập và phát triển của tín ngưỡng thờ Mẫu ở Lâm Đồng từ đầu thế kỷ XX đến năm 2018

Ngành:

Lịch sử Việt Nam

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu "Quá trình du nhập và phát triển của tín ngưỡng thờ Mẫu ở Lâm Đồng từ đầu thế kỷ XX đến năm 2018". Tín ngưỡng thờ Mẫu (TNTM), một hiện tượng văn hóa độc đáo của người Việt, tôn thờ Thánh Mẫu Liễu Hạnh, đã được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể. Tuy nhiên, các hồ sơ trước đây chưa đề cập đến TNTM tại Lâm Đồng.

Nghiên cứu chỉ ra rằng TNTM xuất hiện tại Lâm Đồng từ cuối thập niên 1920, gắn liền với quá trình di cư, tụ cư của người Việt, phát triển từ 34 cơ sở (1923-1975) lên 144 cơ sở vào cuối năm 2018, phân bố rộng khắp tỉnh. Giai đoạn 1976-1990, TNTM bị hạn chế, nhưng từ 1991-2018 đã "nở rộ" và sôi động trở lại, với tần suất và chi phí nghi lễ gia tăng đáng kể, đặc biệt sau sự công nhận của UNESCO.

Đặc trưng của TNTM ở Lâm Đồng bao gồm sự tồn tại song song của hai dạng thức thờ Mẫu (miền Bắc chiếm ưu thế và miền Trung), mang tính "phiên bản" của tín ngưỡng thờ vọng từ nguyên quán, và là loại hình tổng hợp nhiều tín ngưỡng dân gian. Các cơ sở thờ tự còn khá trẻ, quy mô nhỏ bé, kiến trúc đơn giản, thiếu các đặc trưng truyền thống của đền phủ miền Bắc. Thực hành tín ngưỡng chủ yếu là lên đồng Mẫu, không có các nghi thức như xiên lình.

Luận án nhấn mạnh giá trị của TNTM trong việc nhận thức lịch sử, văn hóa, đoàn kết cộng đồng, tạo niềm tin thế tục (cầu sức khỏe, tài lộc), trị liệu tâm lý và nâng cao bình đẳng giới. Tuy nhiên, cũng chỉ ra nhiều hạn chế như nhận thức chưa đầy đủ của tín đồ, thiếu tổ chức thống nhất, tình trạng thương mại hóa và biến tướng, cùng với công tác quản lý nhà nước còn hạn chế.

Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống và ngăn chặn tiêu cực, biến tướng của TNTM tại Lâm Đồng, bao gồm thành lập chi hội thống nhất, quy định lề lối thờ tự, nâng cao nhận thức và tăng cường quản lý nhà nước.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
  • 2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU
  • 2.1. Những nghiên cứu của các học giả nước ngoài
  • 2.2. Những nghiên cứu của các học giả trong nước
  • 2.2.1. Những nghiên cứu tổng quan về văn hóa dân gian trong đó có đề cập đến tín ngưỡng thờ Mẫu
  • 2.2.2. Những công trình nghiên cứu chuyên sâu về tín ngưỡng thờ Mẫu
  • 2.2.3. Những nghiên cứu có đề cập đến tín ngưỡng thờ Mẫu ở Tây Nguyên và Lâm Đồng
  • 2.3. Những vấn đề luận án cần tập trung nghiên cứu
  • 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
  • 3.1. Đối tượng nghiên cứu: Là TNTM trong cộng đồng người Việt ở Lâm Đồng
  • 3.2. Phạm vi nghiên cứu
  • 4. MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
  • 4.1. Mục đích nghiên cứu
  • 4.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 5. NGUỒN TÀI LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 5.1. Nguồn tài liệu
  • 5.2. Phương pháp nghiên cứu
  • 6. ĐÓNG GÓP MỚI CỦA LUẬN ÁN
  • 7. BỐ CỤC CỦA LUẬN ÁN: Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục các công trình liên quan đến luận án, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận án bao gôm 4 chương.

• CHƯƠNG 1

  CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU Ở LÂM ĐỒNG

  • 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN
  • 1.1.1. Lý thuyết nghiên cứu
  • 1.1.2. Câu hỏi và giả thuyết nghiên cứu
  • 1.1.2.1. Câu hỏi nghiên cứu
  • 1.1.2.2. Giả thuyết nghiên cứu
  • 1.1.2.3. Những kết quả dự kiến đạt được
  • 1.1.3. Một số khái niệm được sử dụng trong luận án
  • 1.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN
  • 1.2.1. Điều kiện tự nhiên của Lâm Đồng
  • 1.2.2. Đặc điểm của cộng đồng người Việt ở Lâm Đồng
  • 1.2.3. Những yếu tố thế tục của tín ngưỡng thờ Mẫu
  • 1.2.4. Tổng quan bức tranh tôn giáo, tín ngưỡng của người Việt ở Lâm Đồng
  • 1.2.4.1. Các tôn giáo:
  • 1.2.4.2. Các loại hình tín ngưỡng dân gian:
  • Tiểu kết chương 1:

• Chương 2

  TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU Ở LÂM ĐỒNG TỪ NĂM 1923 ĐẾN NĂM 1975

  • 2.1. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUÁ TRÌNH DU NHẬP VÀ PHÁT TRIỂN
  • 2.1.1. Bối cảnh chính trị
  • 2.1.2. Bối cảnh kinh tế- xã hội
  • 2.1.2.1. Quá trình di dân của người Việt đến Lâm Đồng
  • 2.1.2.2. Tình hình kinh tế Lâm Đồng đầu thế kỷ XX đến năm 1975
  • 2.2. SỰ XUẤT HIỆN CỦA NHỮNG CƠ SỞ THỜ MẪU BAN ĐẦU
  • 2.2.1. Tại khu vực Dran (Đơn Dương):
  • 2.2.2. Tại khu vực B'lao (Bảo Lộc):
  • 2.2.3. Tại khu vực Đà Lạt:
  • 2.3. SỰ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CÁC CƠ SỞ THỜ TỰ MỚI
  • 2.3.1. Giai đoạn 1923 - 1954
  • 2.3.1.1. Lịch sử các cơ sở thờ tự
  • 2.3.1.2. Thực trạng các cơ sở thờ tự
  • 2.3.2. Giai đoạn 1955 - 1975
  • 2.3.2.1. Sự phát triển các cơ sở thờ tự mới
  • 2.3.2.2. Thực trạng các cơ sở thờ tự
  • 2.4. THỰC HÀNH TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU
  • 2.4.1. Giai đoạn 1923 - 1954
  • 2.4.2. Giai đoạn 1955 - 1975
  • 2.4.2.1. Sinh hoạt tín ngưỡng cấp Tổng hội
  • 2.4.2.2. Sinh hoạt tín ngưỡng thờ Mẫu tại điện tư gia
  • Tiểu kết chương 2:

• Chương 3

  TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU Ở LÂM ĐỒNG TỪ NĂM 1976 ĐẾN NĂM 2018

  • 3.1. NHỮNG YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN
  • 3.1.1. Bối cảnh chính trị
  • 3.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
  • 3.1.2.1. Quá trình người Việt di cư vào Lâm Đồng từ 1975 đến nay
  • 3.1.2.2. Sự thay đổi điều kiện kinh tế từ 1975 đến nay
  • 3.1.3. Những đổi mới trong chính sách tôn giáo, tín ngưỡng của Đảng và Nhà nước
  • 3.1.4. Sự công nhận của UNESCO đối với Di sản Thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt
  • 3.2. SỰ PHÁT TRIỂN CÁC CƠ SỞ THỜ TỰ
  • 3.2.1. Giai đoạn 1976 - 1990
  • 3.2.1.1. Hạn chế trong việc lập cơ sở thờ tự mới
  • 3.2.1.2. Thực trạng các cơ sở thờ tự
  • 3.2.2. Giai đoạn 1991 – 2018
  • 3.2.2.1. Sự phát triển nở rộ các cơ sở thờ tự mới
  • 3.2.2.2. Thực trạng các cơ sở thờ tự
  • 3.3. THỰC HÀNH TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU
  • 3.3.1. Giai đoạn 1976 - 1990
  • 3.3.2. Giai đoạn 1991 – 2018
  • Tiểu kết chương 3:

• Chương 4

  XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU Ở LÂM ĐỒNG

  • 4.1. NHỮNG ĐẶC TRƯNG CỦA TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU Ở LÂM ĐỒNG
  • 4.1.1. Đặc trưng về loại hình thờ tự
  • 4.1.2. Đặc trưng về tính chất thờ tự
  • 4.1.3. Đặc trưng về cơ sở thờ tự
  • 4.1.4. Đặc trưng trong thực hành tín ngưỡng
  • 4.2. GIÁ TRỊ CỦA TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU Ở LÂM ĐỒNG
  • 4.2.1. Giá trị lịch sử - văn hóa
  • 4.2.2. Giá trị thực tiễn
  • 4.3. MỘT SỐ HẠN CHẾ TRONG TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU Ở LÂM ĐỒNG
  • 4.3.1. Hạn chế từ phía những người sinh hoạt tín ngưỡng thờ Mẫu
  • 4.3.1.1. Trình độ nhận thức
  • 4.3.1.2. Vấn đề thống nhất trong tổ chức
  • 4.3.1.3. Vấn đề đoàn kết nội bộ
  • 4.3.1.4. Tình trạng thương mại hóa, biến tướng trong sinh hoạt
  • 4.3.2. Hạn chế từ phía các cơ quan quản lý Nhà nước về văn hóa, tôn giáo, tín ngưỡng
  • 4.3.2.1. Số lượng và trình độ nguồn nhân lực
  • 4.3.2.2. Sự quan tâm của chính quyền địa phương
  • 4.4. XU HƯỚNG BIẾN ĐỔI CỦA TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU Ở LÂM ĐỒNG TRONG THỜI GIAN TỚI
  • 4.4.1. Tiếp tục nở rộ các cơ sở thờ tự
  • 4.4.2. Gia tăng tần suất thực hành tín ngưỡng
  • 4.4.3. Gia tăng số lượng thanh đồng dẫn dến nguy cơ loạn đồng, loạn bóng
  • 4.5. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI TÍN NGƯỠNG THỜ MẪU Ở LÂM ĐỒNG
  • Tiểu kết chương 4:

• KẾT LUẬN