Luận án Định ngữ nghệ thuật trong tiếng Việt (qua một số tác phẩm văn xuôi Việt Nam)

Tên luận án:

ĐỊNH NGỮ NGHỆ THUẬT TRONG TIẾNG VIỆT (QUA MỘT SỐ TÁC PHẨM VĂN XUÔI VIỆT NAM)

Ngành:

Ngôn ngữ Việt Nam

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Định ngữ nghệ thuật trong tiếng Việt (qua một số tác phẩm văn xuôi Việt Nam)" của Trần Thị Mỹ Hạnh, chuyên ngành Ngôn ngữ Việt Nam, tập trung nghiên cứu định ngữ nghệ thuật (ĐNNT) như một yếu tố quan trọng tạo nên vẻ đẹp văn chương và phong cách tác giả. Đề tài này nhằm làm rõ các đặc điểm về ngữ pháp, ngữ nghĩa và vai trò của ĐNNT trong câu văn tiếng Việt.

Nghiên cứu được thực hiện thông qua việc tổng quan tình hình nghiên cứu về ĐNNT, phân tích, miêu tả cách thức tổ chức cấu tạo và ngữ nghĩa, cũng như vai trò của thành phần này. Đối tượng nghiên cứu là các ĐNNT trong tiếng Việt, giới hạn trong phạm vi các câu có cụm danh từ chứa ĐNNT được khảo sát từ 14 tác phẩm văn xuôi Việt Nam (tiểu thuyết, tùy bút, truyện ngắn) với tổng số 2.000 đơn vị ngữ liệu. Các phương pháp chính được sử dụng bao gồm phương pháp miêu tả (phân tích ngữ nghĩa, ngữ cảnh, ngôn cảnh, thử nghiệm, phân tích thành tố trực tiếp), phương pháp phân tích diễn ngôn và phương pháp thống kê - phân loại.

Kết quả nghiên cứu cho thấy ĐNNT là một thành tố phụ nghĩa có chức năng thẩm mỹ đặc thù, phân biệt với định ngữ thông thường, mang màu sắc tu từ và tính thẩm mỹ trong cụm danh từ. Về cấu tạo, ĐNNT thường đứng ngay sau danh từ trung tâm, có thể là một hoặc nhiều đơn vị, với tính từ là từ loại chiếm tỉ lệ cao nhất (87,7%). Các dạng cấu tạo của ĐNNT rất phong phú, bao gồm từ đơn, từ ghép, từ láy, tiểu cụm từ chính phụ, tiểu cụm từ đẳng lập, tiểu cụm hỗn hợp và tiểu cú, trong đó cấu tạo là từ (52,6%) và tiểu cụm từ (41,9%) là phổ biến nhất.

Về ngữ nghĩa, ĐNNT thể hiện các ý nghĩa đa dạng như hỗn hợp, màu sắc, cảm giác, hình dáng, âm thanh, chủ yếu nhằm tạo hình tượng, tăng giá trị biểu cảm và nhạc điệu cho câu văn. Các cách thức tổ chức ngữ nghĩa của ĐNNT chủ yếu sử dụng các biện pháp tu từ như liệt kê (51,9%), ẩn dụ (24,6%), so sánh (13,3%) và điệp cú pháp (8,2%).

Luận án khẳng định ĐNNT không chỉ đơn thuần bổ sung ý nghĩa mà còn tạo nên những cách tiếp cận mới mẻ, sáng tạo đối với đối tượng được nói đến, làm phức tạp hóa cấu trúc câu văn, tăng cường độ dài và góp phần tạo nhạc điệu cho câu văn nghệ thuật. ĐNNT cũng là công cụ để nhà văn thể hiện phong cách ngôn ngữ cá nhân, góp phần làm nên giá trị và sức sống lâu dài của tác phẩm. Nghiên cứu này đóng góp vào lý luận và thực tiễn ngôn ngữ học, đặc biệt trong việc dạy học ngữ văn.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lí thuyết của đề tài
• Chương 2. Cách thức tổ chức của định ngữ nghệ thuật trong tiếng Việt (qua một số tác phẩm văn xuôi Việt Nam)
• Chương 3. Vai trò của định ngữ nghệ thuật trong tiếng Việt (qua một số tác phẩm văn xuôi Việt Nam)