RESOLVING ECONOMIC DISPUTES BY ARBITRATION UNDER THE LAWS OF THE LAO PEOPLE'S DEMOCRATIC REPUBLIC - SOME THEORETICAL AND PRACTICAL ISSUES
Economic Law (Mã số: 9 38 01 07)
Tranh chấp kinh tế ngày càng gia tăng về số lượng và tính phức tạp, đòi hỏi các phương pháp giải quyết hiệu quả. Trọng tài là một phương pháp được công nhận rộng rãi trên thế giới, và Lào đã tích hợp vào khuôn khổ pháp lý của mình, đặc biệt là trong Luật Giải quyết tranh chấp kinh tế năm 2018. Tuy nhiên, các quy định hiện hành của Lào còn chung chung, thiếu tính hệ thống và chưa hoàn toàn phù hợp với thông lệ quốc tế, chủ yếu do các cơ quan trọng tài hoạt động dưới sự quản lý của Bộ Tư pháp, tạo ra những thách thức riêng. Luận án tiến sĩ này nhằm giải quyết khoảng trống đó bằng cách nghiên cứu về "Giải quyết tranh chấp kinh tế bằng trọng tài theo pháp luật Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào - Một số vấn đề lý luận và thực tiễn".
Mục tiêu của luận án là làm rõ bản chất của trọng tài tại Lào, xác định những bất cập trong các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn áp dụng, đồng thời đề xuất các giải pháp khoa học, khả thi để hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp kinh tế bằng trọng tài, qua đó đa dạng hóa các phương thức giải quyết tranh chấp trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Những đóng góp chính của luận án bao gồm việc hệ thống hóa các vấn đề lý luận, làm rõ sự khác biệt trong khoa học pháp lý Lào về tranh chấp kinh tế và cơ quan trọng tài, cũng như liên kết sự ra đời của trọng tài với sự phát triển của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Luận án phân tích pháp luật hiện hành của Lào về giải quyết tranh chấp kinh tế bằng trọng tài, so sánh với các chuẩn mực quốc tế và chỉ ra những hạn chế trong quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng. Đặc biệt, nghiên cứu đề xuất các định hướng và giải pháp, nhấn mạnh sự cần thiết phải bổ sung các hình thức trọng tài và chuyển đổi tư cách pháp lý của các cơ quan giải quyết tranh chấp kinh tế từ cơ quan thuộc bộ máy nhà nước sang tổ chức xã hội - nghề nghiệp phi chính phủ, phù hợp với bản chất thực sự của trọng tài.
Nghiên cứu cũng chỉ ra những hạn chế trong thực tiễn: số lượng vụ việc được giải quyết bằng trọng tài còn thấp so với tòa án, xu hướng ưu tiên hòa giải, sự lúng túng ở cấp cơ sở và thiếu nhất quán trong xử lý các loại vụ việc cụ thể. Chất lượng phán quyết trọng tài đôi khi không được đảm bảo, với nhiều trường hợp bị tòa án hủy bỏ, và việc thi hành án vẫn còn gặp khó khăn. Sự hỗ trợ của tòa án đối với hoạt động trọng tài cũng chưa đầy đủ do kinh nghiệm của thẩm phán còn hạn chế và thủ tục thi hành án rườm rà. Các vấn đề này bắt nguồn từ những hạn chế pháp lý, khi Luật 2018 không dựa trên Luật mẫu và tính chất nhà nước của các cơ quan trọng tài cản trở sự độc lập. Kiến thức pháp lý và tiêu chí lựa chọn trọng tài viên khác nhau cũng góp phần vào các vấn đề về chất lượng.
Để giải quyết những vấn đề này, luận án đề xuất cách tiếp cận hai hướng: sửa đổi các quy định hiện hành và xây dựng một luật trọng tài riêng. Các giải pháp cụ thể bao gồm chuyển đổi Trung tâm và Văn phòng Giải quyết tranh chấp kinh tế thành các tổ chức phi chính phủ, làm rõ các hình thức và thỏa thuận trọng tài, mở rộng phạm vi thẩm quyền của trọng tài đồng thời phân định rõ thẩm quyền giữa các cơ quan trung ương và địa phương, tích hợp các quy định về trọng tài trực tuyến, tăng cường hỗ trợ của Tòa án cho quá trình tố tụng trọng tài, nâng cao chất lượng và số lượng trọng tài viên, thành lập Hiệp hội Trọng tài viên Quốc gia, và tăng cường tuyên truyền để xây dựng niềm tin vào phương thức trọng tài.