HÌNH THỨC DI CHÚC THEO PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM
LUẬT DÂN SỰ VÀ TỐ TỤNG DÂN SỰ (Mã số: 9380103)
Luận án "Hình thức di chúc theo pháp luật dân sự Việt Nam" nghiên cứu tính cấp thiết của việc hoàn thiện pháp luật về hình thức di chúc. Di chúc là phương thức định đoạt tài sản sau khi chết, nhưng hiệu lực pháp lý chỉ phát sinh khi người lập không còn tồn tại, dễ dẫn đến tranh chấp về tính xác thực của ý chí. Bối cảnh xã hội và kinh tế thay đổi cũng đòi hỏi sự linh hoạt trong cách thức lập di chúc. Do đó, nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng từ góc độ lý luận, quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng.
Mục đích của luận án là làm sáng tỏ các vấn đề lý luận về hình thức di chúc, hoàn thiện quy phạm pháp luật dân sự Việt Nam liên quan và nghiên cứu thực tiễn áp dụng nhằm đảm bảo sự tương thích. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ như nghiên cứu hệ thống lý luận, thực trạng pháp luật Việt Nam, đánh giá thực tiễn qua bản án và án lệ quốc tế, từ đó chỉ ra bất cập và đề xuất định hướng hoàn thiện. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các vấn đề lý luận về hình thức di chúc, các quy phạm pháp luật quy định về hình thức di chúc và thực tiễn áp dụng. Phạm vi nghiên cứu về nội dung tập trung vào lý luận, quy định và thực tiễn áp dụng, nhằm ghi nhận chính xác ý chí người lập di chúc và bảo vệ sự đoàn kết gia đình, trật tự xã hội. Về không gian, luận án so sánh với quy định của Bộ luật Dân sự 2015, các văn bản liên quan (Luật Giao dịch điện tử 2005, Luật Công chứng 2014) và pháp luật của các quốc gia như Nhật Bản, Trung Quốc, Mỹ, Úc, Canada, châu Âu. Về thời gian, nghiên cứu quy định từ thời kỳ phong kiến đến hiện tại và pháp luật nước ngoài.
Về phương diện khoa học, luận án góp phần xây dựng hệ thống lý luận về hình thức di chúc, làm rõ khái niệm, bản chất pháp lý, yếu tố chi phối và khẳng định vai trò của nó trong việc ghi nhận, xác thực ý chí người lập, bảo vệ quyền thừa kế và phòng ngừa tranh chấp. Về thực tiễn, luận án chỉ ra những hạn chế trong quy định và sự chưa đồng bộ trong thực tiễn áp dụng pháp luật Việt Nam, từ đó đưa ra các đề xuất hoàn thiện. Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc làm phong phú lý luận về hình thức di chúc, đề xuất ghi nhận di chúc điện tử tại Việt Nam dựa trên kinh nghiệm quốc tế. Luận án cũng phân tích toàn diện quy định của BLDS 2015 về di chúc bằng văn bản, đề xuất sửa đổi tên gọi, bổ sung điều kiện điểm chỉ, cho phép người thừa kế làm chứng, bổ sung hình thức di chúc niêm phong. Đối với di chúc miệng, luận án kiến nghị bổ sung trường hợp được lập (người không nói được, người từ 15-18 tuổi), xác định thời điểm ghi chép, và mở rộng phạm vi người có quyền xác nhận chữ ký hoặc điểm chỉ, cũng như ghi nhận bản ghi âm và hình làm hình thức của bản ghi chép.