QUẢN LÝ THUẾ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Quản lý kinh tế
Luận án tập trung nghiên cứu vấn đề quản lý thuế đối với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) tại Thành phố Hồ Chí Minh, một chủ đề luôn nhận được sự quan tâm lớn. Bối cảnh thực tiễn cho thấy hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Việt Nam còn thấp, chưa kiểm soát tốt việc tuân thủ thuế, dẫn đến thất thu và tạo cạnh tranh không lành mạnh. Do đó, mục tiêu của luận án là nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn về quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI nhằm nâng cao hiệu quả công tác này tại địa phương.
Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, kết hợp cả phương pháp định tính và định lượng. Các phương pháp định tính bao gồm tổng hợp và phân tích tài liệu thứ cấp, tham vấn và phỏng vấn chuyên gia. Các phương pháp định lượng sử dụng hệ số Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy. Đặc biệt, luận án ứng dụng Mô hình Chuỗi logic chương trình mở rộng (EPLMS) của OECD (2008) đã được điều chỉnh, cùng với khảo sát ý kiến của 359 cán bộ thuế cao cấp, để chẩn đoán và đánh giá hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI tại Cục Thuế TP.HCM.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra nhiều hạn chế và tồn tại. Về đầu vào, thu thuế từ FDI chưa tương xứng với tăng trưởng vốn, CQT thiếu năng lực kỹ thuật ứng phó giao dịch phức tạp, khung pháp lý hạn chế, hỗ trợ từ các cơ quan công quyền khác chưa tích cực, nguồn lực tài chính và nhân lực chưa được chuẩn bị tốt, chiến lược quản lý thuế chưa rõ ràng. Về xử lý chuyển đổi, pháp luật, quy định, sắp xếp tổ chức và quy trình chưa hiệu quả, ứng dụng CNTT và trình độ nhân lực còn thấp, cơ sở dữ liệu hạn chế. Về đầu ra, mức độ phù hợp chỉ đạt trung bình. Luận án cũng xác định 5 yếu tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý thuế đối với doanh nghiệp FDI, trong đó "Phòng chống tham nhũng" có tác động mạnh nhất, tiếp theo là "Động lực và khích lệ", "Tuyên truyền – Thanh tra" và "Quyền tự chủ của CQT".
Trên cơ sở các phát hiện này, luận án đề xuất nhiều khuyến nghị và giải pháp toàn diện. Đối với các cơ quan quản lý cấp trên, cần rà soát, hoàn thiện chính sách thuế và ưu đãi, quy trình, văn bản hướng dẫn, cũng như bổ sung nguồn lực tài chính và nhân lực, đồng thời nâng cao quyền tự chủ cho Cục Thuế TP.HCM. Đối với Cục Thuế TP.HCM, các giải pháp bao gồm cơ cấu lại bộ máy tổ chức, nâng cao khả năng thu thập thông tin và hoàn thiện cơ sở dữ liệu về giá giao dịch, triển khai quản lý rủi ro hiện đại, tăng cường kiểm soát hoạt động chuyển lợi nhuận, đẩy mạnh phòng chống tham nhũng và xây dựng cơ chế khuyến khích cán bộ. Trọng tâm của các khuyến nghị là kiểm soát chuyển giá từ khâu kê khai đến thanh tra, kiểm tra thuế và nâng cao năng lực phòng chống tham nhũng, coi yếu tố con người là quan trọng nhất.