CỔ MẪU TRONG TIỂU THUYẾT HARUKI MURAKAMI (TRONG SO SÁNH VỚI FRANZ KAFKA)
VĂN HỌC NƯỚC NGOÀI, Mã số: 62.22.02.45
Luận án "Cổ mẫu trong tiểu thuyết Haruki Murakami (trong so sánh với Franz Kafka)" là một nghiên cứu chuyên sâu nhằm khám phá sự vận dụng các cổ mẫu trong tác phẩm của Haruki Murakami, đặt trong mối tương quan so sánh với Franz Kafka. Mục tiêu chính của luận án là tổng hợp các lý thuyết phê bình cổ mẫu từ góc độ phân tâm học và folklore học, đồng thời giới thiệu và định nghĩa khái niệm cổ mẫu cùng những đặc điểm của chúng. Nghiên cứu hướng đến việc phản biện quan điểm cho rằng văn chương Murakami thuần túy chịu ảnh hưởng phương Tây, thay vào đó, chứng minh sự kết nối sâu sắc của ông với truyền thống và văn hóa Nhật Bản thông qua cách tiếp cận cổ mẫu.
Luận án phân tích ba nhóm cổ mẫu chính: cổ mẫu biểu tượng, cổ mẫu motif và cổ mẫu huyền thoại, tương ứng với ba cấp độ nhân vật, cốt truyện và chủ đề. Về cổ mẫu biểu tượng, Kafka khắc họa "người hùng nạn nhân" phản ánh bi kịch và sự phi lý của con người hiện đại, trong khi Murakami trình hiện "người hùng thiền giả" mang tư duy nghệ thuật độc đáo, kế thừa tinh thần Phật giáo Thiền tông Nhật Bản. Cổ mẫu hang trong Kafka là không gian khép kín, vô lối thoát, còn trong Murakami là không gian đa tầng, tinh thần, nơi tập trung năng lượng và nghi lễ trưởng thành. Cổ mẫu bóng của Kafka thiên về bóng tối vật lý ẩn dụ cho hiện thực phi lý, trong khi của Murakami gần với khái niệm "shadow" của Jung, thể hiện sự mất bản ngã và hành trình tìm kiếm bản sắc, đóng vai trò trị liệu chấn thương tâm lý tập thể.
Đối với cổ mẫu motif, motif biến dạng trong Kafka dự báo sự tha hóa, còn trong Murakami truyền tải thông điệp về đời sống tinh thần đa diện. Motif hành trình của Kafka thường vô nghĩa, không lối thoát trên bề mặt đất, trong khi của Murakami là hành trình đi sâu vào thế giới tinh thần dưới lòng đất để khám phá bản ngã. Motif cái chết và sự tái sinh trong Kafka mang cái nhìn hư vô, hướng tới "cách mạng" nhận thức, còn trong Murakami phản ánh thế giới quan nhất nguyên, biện chứng của triết lý phương Đông.
Về cổ mẫu huyền thoại, cả hai nhà văn đều sử dụng chất liệu thần thoại Hy Lạp, nhưng cũng khai thác kho tàng huyền thoại riêng của mình (Kafka từ tích cổ Do Thái, Murakami từ sự kết hợp Đông – Tây và folklore Nhật Bản). Kafka có xu hướng giải huyền thoại, nhại huyền thoại, trong khi Murakami lại huyền thoại hóa, thế tục hóa. Nghiên cứu này là công trình đầu tiên tại Việt Nam so sánh có hệ thống tiểu thuyết Murakami và Kafka từ lý thuyết cổ mẫu, góp phần cung cấp tư liệu mới và khẳng định những điểm gặp gỡ, khác biệt trong nghệ thuật của hai nhà văn lớn, thể hiện sự kế thừa và cách tân cổ mẫu trong văn hóa nhân loại, tạo ra đối thoại và tiếp biến xuyên văn hóa Đông – Tây.