Luận án Cổ mẫu trong Mo Mường

Tên luận án:

CỔ MẪU TRONG MO MƯỜNG

Ngành:

Lý luận văn học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Cổ mẫu trong Mo Mường" của Bùi Văn Niên, ngành Lý luận văn học, tập trung giải mã và làm sáng tỏ đặc điểm hệ thống, tính chất của các cổ mẫu trong Mo Mường, từ đó hiểu rõ vai trò của chúng trong việc xây dựng vũ trụ quan và tín ngưỡng của người Mường. Mo Mường được xem là bách khoa thư về văn hóa Mường, thực hành trong nghi lễ tang ma để đưa tiễn linh hồn người chết về Mường Ma, thể hiện quan niệm về sự tồn tại song song của các vũ trụ thực và siêu hình. Đề tài ứng dụng phương pháp tiếp cận xã hội-lịch sử, lý thuyết phê bình cổ mẫu và lý thuyết nghiên cứu tự sự dân gian trong bối cảnh để khám phá giá trị di sản này. Phạm vi nghiên cứu tư liệu là bộ sưu tập Mo Mường Hòa Bình (2010, 2019) và khảo sát điền dã tại các vùng Mường lớn ở Hòa Bình.

Luận án đóng góp cả về lý thuyết và thực tiễn. Về lý thuyết, nó bổ sung cách nhìn mới về cổ mẫu như yếu tố văn hóa có khả năng tự vận động và biến đổi trong quá trình lịch sử - xã hội, vượt ra ngoài phạm vi thần thoại sử thi và mang ý nghĩa phổ quát. Về thực tiễn, nghiên cứu khẳng định Mo Mường là một bách khoa thư về lịch sử, tín ngưỡng, phong tục Mường, không chỉ là nghi lễ tang ma mà còn là không gian diễn xướng, suy ngẫm, và khẳng định các giá trị sống. Các nghi thức, hình tượng và biểu tượng trong Mo kết nối con người với vũ trụ siêu hình, phản ánh nỗ lực hài hòa các mối quan hệ tự nhiên, xã hội và tâm linh.

Nghiên cứu làm rõ hệ thống cổ mẫu trong Mo Mường, bao gồm cổ mẫu sáng thế (cây thế giới, cây thiêng, linh vật, đại hồng thủy), cổ mẫu người thông thái (Ôông Mo, Trượng Cả), cổ mẫu thần linh, và anh hùng văn hóa (Lang, Ông Tèn, Ông Tẹch). Các cổ mẫu này tái hiện sự hình thành vũ trụ, xã hội loài người, và phản ánh vũ trụ quan, nhân sinh quan đặc trưng của người Mường. Luận án nhấn mạnh đặc điểm nổi bật là sự tái sinh sống động của cổ mẫu trong đời sống đương đại, không tĩnh tại mà tương tác với điều kiện lịch sử, chính trị, xã hội.

Trong bối cảnh đương đại, Mo Mường đang đối mặt với sự giản lược nội dung và thời lượng diễn xướng do tác động của chính sách phát triển kinh tế và xu hướng hội nhập, khiến các thế hệ trẻ khó tiếp cận. Tuy nhiên, luận án cũng đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển Mo Mường thông qua nền tảng kỹ thuật số (E-Folklore), giúp lưu giữ và phổ biến giá trị truyền thống cốt lõi, đồng thời gợi mở các hướng nghiên cứu sâu hơn về diễn ngôn văn hóa, so sánh cổ mẫu và ứng dụng vào giáo dục địa phương.

Mục lục chi tiết:

• Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Mo Mường và cổ mẫu trong văn học dân gian

  • 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Mo Mường
    • 1.1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu của học giả thế giới về Mo Mường
    • 1.1.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu của học giả trong nước về Mo Mường
  • 1.2. Tổng quan tình hình nghiên cứu cổ mẫu
    • 1.2.1. Nghiên cứu cổ mẫu trên thế giới
    • 1.2.2. Nghiên cứu cổ mẫu ở Việt Nam

• Chương 2: Cổ mẫu sáng thế, người thông thái và vũ trụ quan siêu hình trong Mo Mường

  • 2.1. Cổ mẫu sáng thế trong Mo Mường
    • 2.1.1. Cổ mẫu cây thế giới và cây thiêng
    • 2.1.2. Cổ mẫu linh vật hộ mạng
    • 2.1.3. Cổ mẫu đại hồng thủy
  • 2.2. Cổ mẫu nhân vật thông thái trong Mo Mường
    • 2.2.1. Cổ mẫu nhân vật thông thái
    • 2.2.2. Ôông Mo: Hiện thân của minh triết trong Mo Mường
    • 2.2.3. Trượng Cả: Vai trò của hiền nhân trong cộng đồng
  • 2.3. Vũ trụ quan siêu hình của người Mường thông qua hệ thống cổ mẫu sáng thế và người thông thái

• Chương 3: Cổ mẫu thần linh, anh hùng văn hóa và nhân sinh quan trong Mo Mường

  • 3.1. Cổ mẫu Thần linh và hành trình tâm linh trong Mo Mường
    • 3.1.1. Hành trình xuống Mường Ma
    • 3.1.2. Hành trình lên Mường Trời
  • 3.2. Cổ mẫu anh hùng văn hóa trong Mo Mường
    • 3.2.1. Lang: Sức mạnh của vị thần bảo trợ
    • 3.2.2. Ông Tèn, ông Tẹch: Sứ mệnh chuyển giao linh vật cho cộng đồng
  • 3.3. Nhân sinh quan và bản sắc văn hóa tộc người qua cổ mẫu thần linh và anh hùng văn hóa
    • 3.3.1. Xung đột giữa Mường Ma và Mường Trời
    • 3.3.2. Sự tương đồng và khác biệt về sự dịch chuyển không gian trong Mo Mường với truyện kể của các tộc người khác

• Chương 4: Biến đổi cổ mẫu và nghi lễ Mo Mường trong bối cảnh đương đại

  • 4.1. Sự biến đổi của Mo và nghi lễ tang ma của người Mường trong bối cảnh đương đại
    • 4.1.1. Lược bỏ các roóng Mo
    • 4.1.2. Sự biến đổi về thời gian và không gian thực hành diễn xướng Mo
  • 4.2. Nghiên cứu trường hợp biến đổi của cổ mẫu tổ tiên trong bối cảnh đương đại
    • 4.2.1. Tục cúng vía Kéo Si: sự tiếp diễn từ quan niệm cây thế giới đến cây linh hồn
    • 4.2.2. Cổ mẫu Tổ tiên: sự tiếp diễn từ cổ mẫu Ma quỷ
  • 4.3. Thách thức và cơ hội của việc bảo tồn và phát triển Mo Mường trong bối cảnh đương đại
    • 4.3.1. Mo Mường và Văn hóa dân gian kỹ thuật số (E-Folklore)
    • 4.3.2. So sánh thực hành diễn xướng Mo Mường trong không gian truyền thống và đương đại
    • 4.3.3. Ảnh hưởng của nền tảng truyền thông mới đến việc bảo tồn Mo Mường