VAI TRÒ CỦA CỘNG ĐỒNG TRONG PHÒNG NGỪA BẠO LỰC GIA ĐÌNH ĐỐI VỚI PHỤ NỮ DÂN TỘC THIỂU SỐ (Nghiên cứu trường hợp tỉnh Hà Giang)
XÃ HỘI HỌC
Luận án "Vai trò của cộng đồng trong phòng ngừa bạo lực gia đình đối với phụ nữ dân tộc thiểu số (Nghiên cứu trường hợp tỉnh Hà Giang)" do Hoàng Thị Thu Huyền thực hiện, thuộc ngành Xã hội học, tập trung nghiên cứu một vấn đề xã hội phổ biến và nghiêm trọng. Bạo lực gia đình (BLGĐ) ảnh hưởng đến hàng triệu cá nhân và gia đình trên thế giới, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em, gây suy giảm chất lượng cuộc sống và sức khỏe. Tại Việt Nam, phụ nữ dân tộc thiểu số (DTTS) ở các vùng miền núi như Hà Giang thường chịu nhiều thiệt thòi và vẫn phải đối mặt với tình trạng BLGĐ phổ biến, dù đã có nhiều chính sách phòng ngừa. Nghiên cứu này đặt ra câu hỏi lớn về việc tại sao các nguồn lực cộng đồng chưa được phát huy hiệu quả trong ngăn chặn BLGĐ với phụ nữ DTTS.
Mục tiêu của luận án là tìm hiểu và phân tích cơ sở lý luận, thực tiễn nhằm phát huy vai trò của cộng đồng trong phòng ngừa BLGĐ đối với phụ nữ DTTS. Các nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm làm sáng tỏ cơ sở lý luận về phòng ngừa BLGĐ, đánh giá vai trò của cộng đồng tại Hà Giang, nhận diện các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp. Luận án được thực hiện tại tỉnh Hà Giang trong giai đoạn 2023-2024, khảo sát BLGĐ do chồng gây ra và phân tích bốn vai trò của cộng đồng: xã hội hóa, kiểm soát, hỗ trợ và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp thu thập và phân tích dữ liệu đa dạng, dựa trên nền tảng lý thuyết duy vật biện chứng, duy vật lịch sử, lý thuyết về sự thay đổi và lý thuyết sinh thái - xã hội.
Kết quả nghiên cứu cho thấy BLGĐ với phụ nữ DTTS ở Hà Giang vẫn tồn tại, với tỷ lệ đáng kể phụ nữ từng trải qua bạo lực. Cộng đồng có vai trò tích cực trong việc xã hội hóa nhận thức về BLGĐ và thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội nhằm giảm thiểu yếu tố nguy cơ. Các thành viên gia đình, hàng xóm và tổ chức cộng đồng cũng cung cấp hỗ trợ tinh thần và vật chất cho nạn nhân. Tuy nhiên, vai trò của các thiết chế truyền thống trong kiểm soát và xử lý BLGĐ còn mờ nhạt, và các hoạt động phòng ngừa chủ yếu tập trung vào phòng chống, xử lý khi bạo lực đã xảy ra, thiếu các can thiệp hỗ trợ nạn nhân tái hòa nhập hoặc ngăn chặn tái diễn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng hiệu quả phát huy vai trò của cộng đồng phụ thuộc lớn vào sự hỗ trợ của chính quyền và mức độ hoàn thiện của cơ chế, chính sách. Luận án đề xuất các giải pháp đồng bộ, đa cấp độ, nhấn mạnh sự phối hợp liên ngành và sự hỗ trợ từ cơ quan quản lý nhà nước để tăng cường vai trò của cộng đồng trong phòng ngừa BLGĐ, đặc biệt là chuyển đổi thái độ, niềm tin, chuẩn mực văn hóa và cải thiện dịch vụ hỗ trợ.