Luận án Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán báo cáo tài chính các công ty phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI KHOẢNG CÁCH KỲ VỌNG TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH CÁC CÔNG TY PHI TÀI CHÍNH NIÊM YẾT TRÊN THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM

Ngành:

Kế toán

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu về khoảng cách kỳ vọng (KCKV) trong kiểm toán báo cáo tài chính, một vấn đề cấp thiết do những chỉ trích, vụ kiện tụng và sự suy giảm uy tín của nghề nghiệp kiểm toán. Đặc biệt, tại Việt Nam, thị trường chứng khoán và dịch vụ kiểm toán còn non trẻ, dẫn đến sự khác biệt trong nhận thức giữa người sử dụng thông tin và kiểm toán viên, tạo cơ sở hình thành KCKV. Việc thu hẹp khoảng cách này được xem là yêu cầu cấp thiết cho sự phát triển bền vững của thị trường kiểm toán.

Mục tiêu của luận án là làm sáng tỏ bản chất của KCKV, đo lường mức độ các thành phần và KCKV nói chung, xác định các nhân tố và mức độ ảnh hưởng của chúng, từ đó đề xuất các khuyến nghị và hàm ý chính sách nhằm thu hẹp KCKV trong kiểm toán báo cáo tài chính của các công ty phi tài chính niêm yết trên thị trường chứng khoán Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu thu thập số liệu trong giai đoạn 2018-2021 tại Việt Nam, tập trung vào việc đo lường KCKV theo khung khái niệm của Porter (1993) và khảo sát từ kiểm toán viên cùng người sử dụng thông tin.

Luận án sử dụng kết hợp phương pháp nghiên cứu định tính (phỏng vấn bán cấu trúc, khảo sát thử) và định lượng (thống kê mô tả, kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha, One Sample T-test, phân tích nhân tố khám phá EFA, phân tích tương quan Pearson, phân tích hồi quy). Các đóng góp về lý luận bao gồm việc xây dựng phương pháp đo lường KCKV từ phía người sử dụng thông tin dựa trên thang đo Likert 5 điểm và cung cấp bằng chứng thực nghiệm về các nhân tố ảnh hưởng. Về thực tiễn, luận án cung cấp kết quả cụ thể về mức độ KCKV, xác định các nhân tố ảnh hưởng và đề xuất các hàm ý, khuyến nghị cho các bên liên quan nhằm phát triển bền vững thị trường kiểm toán Việt Nam.

Cơ sở lý luận của luận án được xây dựng dựa trên năm lý thuyết nền tảng: lý thuyết niềm tin cảm tính, lý thuyết ủy nhiệm, lý thuyết các bên có liên quan, lý thuyết phản hồi của người đọc và lý thuyết cảnh sát. KCKV được định nghĩa là sự khác biệt giữa kỳ vọng của người sử dụng thông tin về trách nhiệm của kiểm toán viên, mức độ đảm bảo của kiểm toán, thông điệp trên báo cáo kiểm toán và nhận thức của họ về kết quả thực hiện các kỳ vọng đó. Luận án kế thừa cấu trúc KCKV của Porter (1993) bao gồm khoảng cách hợp lý (RG) và khoảng cách thực hiện (PG), trong đó PG gồm khoảng cách chuẩn mực (DS) và khoảng cách chất lượng kiểm toán (DP). Các nhân tố ảnh hưởng được xác định bao gồm nhóm liên quan đến người sử dụng thông tin (kỳ vọng quá mức, giáo dục/đào tạo, nhu cầu), kiểm toán viên (tính độc lập, năng lực) và cơ quan ban hành chuẩn mực (chuẩn mực về báo cáo kiểm toán, chuẩn mực kiểm toán chưa đầy đủ).

Mục lục chi tiết:

• PHẦN MỞ ĐẦU
  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục tiêu nghiên cứu
  • 3. Câu hỏi nghiên cứu
  • 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
  • 5. Phương pháp nghiên cứu
  • 6. Đóng góp của luận án
    • 6.1. Các đóng góp về lý luận
    • 6.2. Các đóng góp về thực tiễn
  • 7. Kết cấu của luận án
• CHƯƠNG 1: TỒNG QUAN NGHIÊN CỨU
  • 1.1. Các nghiên cứu về khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
    • 1.1.1. Các nghiên cứu chứng minh sự tồn tại của khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
      • 1.1.1.1. Nghiên cứu chứng minh sự tồn tại của khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán giữa người sử dụng thông tin và kiểm toán viên
      • 1.1.1.2. Nghiên cứu chứng minh tồn tại khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán chỉ từ phía người sử dụng thông tin.
    • 1.1.2 Các nghiên cứu về mô hình cấu trúc của khoảng cách kỳ vọng
    • 1.1.3. Các nghiên cứu về phương pháp đo lường khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
  • 1.2. Các nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
    • 1.2.1. Kỳ vọng quá mức của người sử dụng thông tin
    • 1.2.2. Giáo dục, đào tạo về kiểm toán của người sử dụng thông tin
    • 1.2.3. Nhu cầu của người sử dụng thông tin
    • 1.2.4. Tính độc lập của kiểm toán viên
    • 1.2.5. Năng lực của kiểm toán viên
    • 1.2.6. Chuẩn mực về báo cáo kiểm toán
    • 1.2.7. Các chuẩn mực kiểm toán chưa đầy đủ
  • 1.3. Khoảng trống nghiên cứu
• CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHOẢNG CÁCH KỲ VỌNG VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG TỚI KHOẢNG CÁCH KỲ VỌNG TRONG KIỂM TOÁN
  • 2.1. Cơ sở lý thuyết
  • 2.2. Khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
    • 2.2.1. Khái niệm khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
    • 2.2.2. Mô hình cấu trúc khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
    • 2.2.3. Phương pháp đo lường khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
  • 2.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
• CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 3.1. Thiết kế nghiên cứu
    • 3.1.1. Quy trình nghiên cứu
    • 3.1.2. Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu
      • 3.1.2.1. Mô hình nghiên cứu về khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán
      • 3.1.2.2. Mô hình và các giả thuyết nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng tới khoảng cách kỳ vọng trong kiểm toán