Luận án Nghiên cứu, đánh giá tổn thất và thiệt hại hệ sinh thái rừng ngập mặn Vườn quốc gia Mũi Cà Mau liên quan đến biến đổi khí hậu

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ TỔN THẤT VÀ THIỆT HẠI HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN VƯỜN QUỐC GIA MŨI CÀ MAU LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Ngành:

Biến đổi khí hậu

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu, đánh giá tổn thất và thiệt hại (TT&TH) đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn (HST RNM) tại Vườn quốc gia (VQG) Mũi Cà Mau, một khu vực đặc biệt dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu (BĐKH). Xuất phát từ thực tiễn thiếu các nghiên cứu định lượng và định tính về TT&TH đối với HST RNM ở Việt Nam, luận án đặt mục tiêu xác định phương pháp, quy trình phù hợp và đánh giá được các TT&TH này, từ đó đề xuất giải pháp giảm thiểu.

Nghiên cứu sử dụng cách tiếp cận tổng hợp, kết hợp tri thức cộng đồng và tri thức khoa học, bao gồm phương pháp điều tra xã hội học định tính, viễn thám/GIS và lượng giá kinh tế định lượng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào VQG Mũi Cà Mau, đặc biệt là khu vực xã Đất Mũi, trong giai đoạn 1989-2020 với dự báo đến 2050-2100.

Kết quả khảo sát cộng đồng cho thấy người dân nhận diện rõ ràng các biểu hiện của BĐKH như nhiệt độ tăng, lượng mưa thay đổi, mực nước biển dâng và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Các dịch vụ của HST RNM như cung cấp gỗ, củi, dược liệu, thủy hải sản, cũng như dịch vụ hỗ trợ (diện tích và loài cây ngập mặn) và dịch vụ điều tiết (phòng hộ, chống sạt lở bờ biển) đều được đánh giá là suy giảm ở các mức độ khác nhau, trong đó dịch vụ cung cấp thủy hải sản và phòng hộ, chống sạt lở bờ biển chịu TT&TH nghiêm trọng nhất. Nguyên nhân chính được nhận định là BĐKH, bên cạnh các tác động từ hoạt động của con người.

Về định lượng, phân tích viễn thám/GIS chỉ ra bờ Đông VQG Mũi Cà Mau chịu xói lở trung bình 7,62 m/năm (1989-2020), trong khi bờ Tây có xu hướng bồi tụ. Diện tích đất mất trung bình 248,133 ha/năm. Ước tính giá trị TT&TH do sạt lở bờ biển khoảng 335,064 triệu đồng/năm. Thiệt hại nguồn lợi thủy hải sản ước tính 1.619 - 2.428 tỷ đồng/năm. Tổng giá trị TT&TH đối với HST RNM khu vực nghiên cứu khoảng 8.188 triệu VNĐ/năm (giá 2013). Dự báo đến năm 2100 (kịch bản RCP 8.5), diện tích RNM có thể giảm tới 72% và sạt lở bờ Đông tiếp tục diễn biến phức tạp.

Luận án đề xuất các giải pháp giảm thiểu TT&TH ở cấp quốc gia, cấp tỉnh và tại VQG, bao gồm hoàn thiện chính sách, tăng cường quản lý, triển khai các dự án bảo vệ rừng, phát triển sinh kế bền vững và mô hình đồng quản lý. Nghiên cứu đóng góp cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định chính sách ứng phó với BĐKH và quản lý bền vững HST RNM.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Đặt vấn đề
  • 2. Mục tiêu nghiên cứu
  • 3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
  • 4. Câu hỏi nghiên cứu
  • 5. Luận điểm nghiên cứu của Luận án
  • 6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
  • 7. Đóng góp mới của Luận án
  • 8. Kết cấu của Luận án

• CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ ĐÁNH GIÁ TỔN THẤT VÀ THIỆT HẠI HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

  • 1.1. Cơ sở lý luận về đánh giá tổn thất và thiệt hại liên quan đến biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn
  • 1.2. Tổng quan chính sách, pháp luật của Việt Nam về đánh giá tổn thất và thiệt hại liên quan đến biến đổi khí hậu đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn
  • 1.3. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về đánh giá tổn thất và thiệt hại đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn liên quan đến biến đổi khí hậu
  • 1.4. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
  • 1.5. Xác định các thiếu hụt và vấn đề cần nghiên cứu

• CHƯƠNG 2. CÁCH TIẾP CẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN NGHIÊN CỨU TỔN THẤT VÀ THIỆT HẠI HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN VƯỜN QUỐC GIA MŨI CÀ MAU LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

  • 2.1. Cách tiếp cận
  • 2.2. Phương pháp nghiên cứu
  • 2.3. Phân tích lựa chọn phương pháp, quy trình đánh giá tổn thất và thiệt hại hệ sinh thái rừng ngập mặn Vườn quốc gia Mũi Cà Mau liên quan đến biến đổi khí hậu

• CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ ĐÁNH GIÁ TỔN THẤT VÀ THIỆT HẠI HỆ SINH THÁI RỪNG NGẬP MẶN VƯỜN QUỐC GIA MŨI CÀ MAU LIÊN QUAN ĐẾN BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

  • 3.1. Kết quả đánh giá theo phương pháp dựa vào cộng đồng
  • 3.1.1. Về biểu hiện của biến đổi khí hậu
  • 3.1.2. Về tổn thất và thiệt hại dịch vụ hệ sinh thái rừng ngập mặn
  • 3.1.3. Về giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu
  • 3.2. Kết quả đánh giá theo phương pháp viễn thám/GIS kết hợp lượng giá kinh tế
  • 3.2.1. Đánh giá diễn biến thay đổi rừng ngập mặn thông qua biến động đường bờ khu vực Vườn quốc gia Mũi Cà Mau dưới tác động của nước biển dâng
  • 3.2.2. Ước tính tổn thất và thiệt hại đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn thông qua lượng giá kinh tế
  • 3.3. Đánh giá chung về tổn thất và thiệt hại hệ sinh thái rừng ngập mặn Vườn quốc gia Mũi Cà Mau liên quan đến biến đổi khí hậu
  • 3.4. Những vấn đề còn chưa chắc chắn của quá trình đánh giá
  • 3.5. Đề xuất giải pháp giảm thiểu tổn thất và thiệt hại đối với hệ sinh thái rừng ngập mặn liên quan đến biến đổi khí hậu
  • 3.5.1. Đánh giá chung về công tác ứng phó với biến đổi khí hậu và các tổn thất và thiệt hại ở Vườn Quốc gia Mũi Cà Mau
  • 3.5.2. Dự báo xu thế về biến động hệ sinh thái rừng ngập mặn Vườn quốc gia Mũi Cà Mau liên quan đến biến đổi khí hậu

• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

  • 1. Kết luận
  • 2. Kiến nghị