Luận án Phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT thông qua dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim

Tên luận án:

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP PHẦN HOÁ HỌC PHI KIM

Ngành:

LL&PPDH bộ môn Hoá học

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Phát triển năng lực tự học cho học sinh Trung học phổ thông thông qua dạy học chủ đề tích hợp phần hoá học phi kim" được thực hiện trong bối cảnh thế kỷ XXI, kỷ nguyên công nghệ thông tin và kinh tế tri thức, đòi hỏi người học phải thích nghi và phát triển năng lực tự học. Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI và Chương trình GDPT 2018 đã nhấn mạnh việc phát triển năng lực tự chủ và tự học là một trong ba năng lực chung cốt lõi cần được hình thành và phát triển thông qua tất cả các môn học và hoạt động giáo dục.

Tuy nhiên, thực trạng dạy học phần hóa học phi kim ở các trường THPT hiện nay chưa chú trọng đúng mức việc tích hợp các chủ đề để phát triển năng lực tự học cho học sinh. Xuất phát từ thực trạng này, luận án đặt mục tiêu nghiên cứu và xây dựng khung năng lực tự học, công cụ đánh giá, và đề xuất các phương pháp dạy học (Dạy học Dự án – DHDA, Dạy học WebQuest) nhằm phát triển năng lực tự học cho học sinh THPT thông qua các chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nội dung hóa học phi kim lớp 10, 11, được tiến hành từ năm học 2015-2016 đến 2021-2022 tại một số trường THPT thuộc ba miền Bắc, Trung, Nam.

Giả thuyết khoa học của luận án là nếu vận dụng được các phương pháp DHDA và WebQuest trong dạy học chủ đề tích hợp phần hoá học phi kim một cách hợp lý, phù hợp với đối tượng thì sẽ phát triển được năng lực tự học cho học sinh THPT.

Kết quả nghiên cứu đã góp phần hệ thống hóa các cơ sở lý luận về năng lực tự học, dạy học tích hợp và các phương pháp DHDA, WebQuest. Luận án đã điều tra, đánh giá thực trạng dạy học chủ đề tích hợp và phát triển năng lực tự học, cho thấy học sinh và giáo viên còn gặp nhiều khó khăn. Một khung năng lực tự học với 5 thành phần và 9 tiêu chí, cùng bộ công cụ đánh giá đã được xây dựng. Hai biện pháp tổ chức dạy học chủ đề hóa học (DHDA và WebQuest) cùng quy trình dạy học và 08 kế hoạch bài dạy minh họa đã được đề xuất.

Thực nghiệm sư phạm qua 2 vòng tại 9 trường THPT, với sự tham gia của 9 giáo viên và 1508 học sinh, đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất trong việc phát triển năng lực tự học cho học sinh. Các số liệu định tính và định lượng cho thấy sự tiến bộ rõ rệt của nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng. Từ đó, luận án khẳng định giả thuyết khoa học là đúng đắn và có tính khả thi.

Luận án khuyến nghị giáo viên cần nắm vững lý luận về năng lực tự học, chú trọng đánh giá năng lực tự học đầu vào của học sinh, đa dạng hóa hình thức và phương pháp kiểm tra đánh giá để theo dõi sự phát triển năng lực tự học, đồng thời không ngừng cải tiến quy trình dạy học.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP PHẦN HÓA HỌC PHI KIM

  • 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
    • 1.1.1. Nghiên cứu về phát triển NLTH cho học sinh THPT
      • 1.1.1.1. Trên thế giới
      • 1.1.1.2. Ở Việt Nam
    • 1.1.2. Nghiên cứu về DHTH, dạy học chủ đề tích hợp hóa học
      • 1.1.2.1. Trên thế giới
      • 1.1.2.2. Ở Việt Nam
    • 1.1.3. Nghiên cứu về DHDA, dạy học WebQuest
      • 1.1.3.1. Trên thế giới
      • 1.1.3.2. Ở Việt Nam
  • 1.2. Một số lý thuyết nền tảng cho dạy học phát triển NL cho HS
    • 1.2.1. Thuyết nhận thức
    • 1.2.2. Thuyết kiến tạo
    • 1.2.3. Thuyết vùng phát triển gần của Vygotsky
    • 1.2.4. Thuyết kết nối
    • 1.2.5. Thuyết đa trí tuệ
  • 1.3. Năng lực, NLTH của HS
    • 1.3.1. Năng lực
      • 1.3.1.1. Khái niệm
      • 1.3.1.2. Cấu trúc năng lực
    • 1.3.2. Tự học và NLTH
      • 1.3.2.1. Khái niệm
      • 1.3.2.2. Cấu trúc của NLTH
    • 1.3.3. Vai trò của tự học
    • 1.3.4. Khung NLTH
    • 1.3.5. Đánh giá NLTH
      • 1.3.5.1. Khái niệm đánh giá NLTH
      • 1.3.5.2. Mục đích đánh giá NLTH
      • 1.3.5.3. Một số công cụ đánh giá NLTH
  • 1.4. Chủ đề, tích hợp, dạy học chủ đề tích hợp hóa học
    • 1.4.1. Chủ đề và dạy học theo chủ đề
      • 1.4.1.1. Chủ đề
      • 1.4.1.2. Dạy học theo chủ đề
    • 1.4.2. Tích hợp và dạy học tích hợp
      • 1.4.2.1. Tích hợp
      • 1.4.2.2. Dạy học tích hợp
    • 1.4.3. Dạy học chủ đề tích hợp hóa học
      • 1.4.3.1. Khái niệm
      • 1.4.3.2. Phân loại chủ đề hóa học theo mức độ tích hợp
      • 1.4.3.3. Đặc trưng của dạy học chủ đề tích hợp hóa học
    • 1.4.4. Tổ chức dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học nhằm phát triển NLTH cho HS
      • 1.4.4.1. Đặc điểm tổ chức dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học nhằm phát triển NLTH cho HS
      • 1.4.4.2. Quy trình lý thuyết về tổ chức dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học nhằm phát triển NLTH cho HS THPT
      • 1.4.4.3. Phương pháp DHDA và dạy học WebQuest trong việc phát triển NLTH của HS THPT
        • a. Phương pháp DHDA
        • b. Phương pháp dạy học WebQuest
  • 1.5. Cơ sở thực tiễn của việc phát triển NLTH cho HS THPT thông qua dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim
    • 1.5.1. Mục tiêu khảo sát
    • 1.5.2. Nội dung, phương pháp khảo sát
      • 1.5.2.1. Nội dung khảo sát
      • 1.5.2.2. Phương pháp khảo sát
    • 1.5.3. Chọn mẫu địa bàn và đối tượng khảo sát
    • 1.5.4. Phương pháp xử lý số liệu và các thang đánh giá
    • 1.5.5. Phân tích kết quả khảo sát
      • 1.5.5.1. Kết quả khảo sát đối với GV
      • 1.5.5.2. Kết quả khảo sát đối với học sinh
    • 1.5.6. Đánh giá kết quả nghiên cứu thực trạng và những vấn đề cần giải quyết
      • 1.5.6.1. Thuận lợi
      • 1.5.6.2. Khó khăn
      • 1.5.6.3. Nguyên nhân của thực trạng
      • 1.5.6.4. Những vấn đề đặt ra cần giải quyết

• CHƯƠNG 2: BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THÔNG QUA DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TÍCH HỢP PHẦN HÓA HỌC PHI KIM

  • 2.1. Phân tích chương trình phần hóa học phi kim THPT
    • 2.1.1. Chương trình phần hoá học phi kim THPT
      • 2.1.1.1. Nội dung phần hoá học phi kim của chương trình GDPT 2006
      • 2.1.1.2. Nội dung phần hoá học phi kim của chương trình GDPT 2018
      • 2.1.1.3. So sánh phần hoá học phi kim trong hai chương trình môn Hoá học 2006 và 2018
    • 2.1.2. PPDH phần hóa học phi kim
  • 2.2. Xây dựng khung và công cụ đánh giá NLTH cho HS THPT trong dạy dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim
    • 2.2.1. Nguyên tắc xây dựng khung NLTH
    • 2.2.2. Quy trình xây dựng khung NLTH
    • 2.2.3. Khung NLTH của học sinh THPT trong dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim
      • 2.2.3.1. Căn cứ để xây dựng khung NLTH
      • 2.2.3.2. Xác định các thành phần cấu trúc của NLTH
      • 2.2.3.3. Xác định chỉ số hành vi cho từng thành phần của NLTH
        • (1) Xác định mục tiêu học tập
        • (2) Định hình phong cách học tập
        • (3) Lập kế hoạch học tập
        • (4) Triển khai tự học
        • (5) Đánh giá và điều chỉnh tự học
      • 2.2.3.4. Xây dựng tiêu chí đánh giá NLTH các chủ đề hoá học
      • 2.2.3.5. Xây dựng các mức độ và quy chiếu điểm số
    • 2.2.4. Xây dựng bộ công cụ đánh giá NLTH cho học sinh THPT trong dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim
      • 2.2.4.1. Phiếu đánh giá NLTH của HS (dành cho GV)
      • 2.2.4.2. Đề KTĐG KTKN HS
      • 2.2.4.3. Phiếu đánh giá/theo dõi thực hiện nhiệm vụ trong quá trình học tập của HS
        • (1) Phiếu phân công nhóm học tập
        • (2) Kế hoạch học tập của nhóm
        • (3) Kế hoạch học tập cá nhân
        • (4) Phiếu đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập
        • (5) Phiếu đánh giá của nhóm dành cho cá nhân
        • (6) Phiếu đánh giá sản phẩm theo từng chủ đề
  • 2.3. Đề xuất chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim để tổ chức dạy học nhằm phát triển NLTH cho học sinh THPT
    • 2.3.1. Nguyên tắc xây dựng chủ đề
    • 2.3.2. Quy trình xây dựng chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim
      • 2.3.2.1. Phương thức tích hợp
      • 2.3.2.2. Xác định quy trình xây dựng chủ đề phần hóa học phi kim
    • 2.3.3. Cấu trúc chung của chủ đề
    • 2.3.4. Minh họa cách xây dựng một chủ đề phần hóa học phi kim theo quy trình 7 bước
      • 2.3.4.1. Rà soát nội dung kiến thức phần hóa học phi kim
      • 2.3.4.2. Lên ý tưởng xây dựng chủ đề
      • 2.3.4.3. Lựa chọn chủ đề
      • 2.3.4.4. Xác định các kiến thức cần thiết để giải quyết vấn đề
      • 2.3.4.5. Xây dựng mục tiêu dạy học của chủ đề
      • 2.3.4.6. Xây dựng nội dung các hoạt động dạy học
      • 2.3.4.7. Tổ chức các hoạt động dạy học và đánh giá chủ đề
    • 2.3.5. Đề xuất chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim nhằm phát triển NLTH cho HS THPT
      • 2.3.5.1. Rà soát nội dung kiến thức phần hóa học phi kim
      • 2.3.5.2. Đề xuất chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim để tổ chức dạy học nhằm phát NLTH cho HS THPT
  • 2.4. Một số biện pháp phát triển NLTH cho HS THPT thông qua dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim
    • 2.4.1. Biện pháp 1: Tổ chức DHDA chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim để phát triển NLTH cho HS THPT
      • 2.4.1.1. Mục tiêu của biện pháp
      • 2.4.1.2. Cách thức thực hiện biện pháp
        • a. Bước 1: GV xây dựng đề cương dự án
        • b. Bước 2: Thiết kế kế hoạch bài dạy, hệ thống bài kiểm tra, phiếu khảo sát, bản tự đánh giá và đánh giá theo đề cương dự án đã xây dựng
        • c. Bước 3: Tổ chức dạy học theo kế hoạch bài dạy đã thiết kế, đánh giá mức độ đạt mục tiêu và mức độ phát triển NLTH của HS
        • d. Bước 4: Điều chỉnh và hoàn thiện dự án
      • 2.4.1.3. Cấu trúc kế hoạch DHDA
      • 2.4.1.4. Minh họa thiết kế tổ chức DHDA với chủ đề “Clo và nước sinh hoạt”
    • 2.4.2. Biện pháp 2: Tổ chức dạy học WebQuest chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim để phát triển NLTH cho HS THPT
      • 2.4.2.1. Mục tiêu của biện pháp
      • 2.4.2.2. Cách thức thực hiện biện pháp
        • a. Bước 1: Xác định nhiệm vụ và lập kế hoạch
        • b. Bước 2: Thực hiện WebQuest
        • c. Bước 3: Báo cáo kết quả
        • d. Bước 4: Đánh giá kết quả và kết luận
      • 2.4.2.3. Cấu trúc một WebQuest
      • 2.4.2.4. Minh họa cấu trúc WebQuest với chủ đề “Ozon và sự sống trên Trái đất”
      • 2.4.2.5. Minh họa thực hiện WebQuest với chủ đề “Ozon và sự sống trên Trái đất”
    • 2.5. Mối quan hệ giữa việc phát triển NLTH và dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim trong DHDA và dạy học WebQuest
      • 2.5.1. Mối quan hệ giữa NLTH với các phương pháp DHDA, dạy học WebQuest
      • 2.5.2. Mối quan hệ giữa dạy học chủ đề tích hợp phần hóa học phi kim với các phương pháp DHDA, WebQuest

• CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

  • 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
    • 3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
    • 3.1.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
  • 3.2. Đối tượng, địa bàn và nội dung thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.1. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.2. Địa bàn thực nghiệm sư phạm
    • 3.2.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
  • 3.3. Tiến trình thực nghiệm sư phạm
    • Giai đoạn 1: Thực nghiệm thăm dò
    • Giai đoạn 2: Thực nghiệm tác động vòng 1
    • Giai đoạn 3: Thực nghiệm tác động vòng 2
  • 3.4. Phương pháp xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm
    • 3.4.1. Mô tả dữ liệu
    • 3.4.2. So sánh dữ liệu
  • 3.5. Kết quả thực nghiệm sư phạm
    • 3.5.1. Kết quả định lượng
      • 3.5.1.1. Đánh giá sự tiến bộ về NLTH của HS
      • 3.5.1.2. Đánh giá hiệu quả lĩnh hội tri thức của HS
    • 3.5.2. Kết quả định tính
    • 3.5.3. Kết quả thăm dò ý kiến