Luận án Các nhân tố tác động đến việc áp dụng mô hình lập dự toán ngân sách dựa trên kết quả hoạt động tại các đơn vị sự nghiệp công lập tại Việt Nam

Tên luận án:

CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN VIỆC ÁP DỤNG MÔ HÌNH LẬP DỰ TOÁN NGÂN SÁCH DỰA TRÊN KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG TẠI CÁC ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CÔNG LẬP Ở VIỆT NAM

Ngành:

Kế toán

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án nghiên cứu về các nhân tố tác động đến việc áp dụng mô hình lập dự toán ngân sách dựa trên kết quả hoạt động (PBB) tại các đơn vị sự nghiệp công lập (SNCL) ở Việt Nam. Đề tài xuất phát từ sự cần thiết của việc đổi mới hệ thống kế toán và ngân sách tại Việt Nam nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng ngân sách nhà nước, phòng chống lãng phí, thất thoát, và đề cao tính công khai, minh bạch, trách nhiệm giải trình. Mặc dù mô hình PBB đã được Bộ Tài chính thí điểm từ năm 2009, việc triển khai rộng rãi vẫn còn hạn chế do những thách thức về thể chế, cách thức xây dựng kế hoạch ngân sách và văn hóa quản lý.

Mục tiêu tổng quát của nghiên cứu là xác định các nhân tố thúc đẩy việc áp dụng mô hình PBB tại các đơn vị SNCL ở Việt Nam. Các mục tiêu cụ thể bao gồm xác định, điều chỉnh và bổ sung thang đo đo lường các nhân tố tác động đến PBB, cũng như kiểm định và đo lường mức độ tác động của các nhân tố này. Đối tượng nghiên cứu là các nhân tố tác động đến việc áp dụng mô hình PBB, với đối tượng khảo sát là cá nhân tham gia lập dự toán tại các phòng kế toán và tài chính ở các đơn vị SNCL, tập trung vào lĩnh vực giáo dục và y tế tại TP. Hồ Chí Minh và một số tỉnh lân cận.

Đề tài sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp, trong đó nghiên cứu định lượng là chính và định tính là phụ. Nghiên cứu định tính nhằm nhận diện nhân tố và điều chỉnh mô hình, thang đo thông qua phỏng vấn chuyên gia. Nghiên cứu định lượng sơ bộ đánh giá độ tin cậy và giá trị của thang đo bằng Cronbach's Alpha và EFA, sau đó định lượng chính thức sử dụng PLS_SEM để đánh giá mô hình đo lường và cấu trúc. Luận án khẳng định sự phù hợp của cách tiếp cận đa lý thuyết (TPB, SQB, lý thuyết khuếch tán, lý thuyết thể chế mới) trong việc phân tích hành vi người thực hiện đổi mới dự toán, đồng thời bổ sung bằng chứng thực nghiệm cho hệ thống thang đo và các lý thuyết nền. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp tài liệu khoa học cho cơ quan quản lý nhà nước để xây dựng chính sách phù hợp, tăng cường nhận thức về PBB và giảm chi phí chuyển đổi cho người lập dự toán.

Kết quả nghiên cứu chính thức cho thấy 4 trong số 8 giả thuyết được chấp nhận, bao gồm nhận thức về lợi thế tương đối của PBB, chi phí chuyển đổi (tác động tiêu cực), sự hỗ trợ của tổ chức và thẩm quyền áp dụng có tác động đáng kể đến việc áp dụng mô hình PBB. Năng lực bản thân đối với sự thay đổi và khả năng áp dụng của thể chế không có tác động tích cực đáng kể. Mô hình có khả năng dự báo ở mức trung bình (R² = 0.444). Từ đó, luận án đưa ra các hàm ý lý thuyết và thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả triển khai PBB tại Việt Nam.

Mục lục chi tiết:

• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
  • 1.1. Giới thiệu
  • 1.2. Các nghiên cứu nước ngoài
    • 1.2.1. Các nghiên cứu liên quan đến việc áp dụng mô hình PBB tại các quốc gia
    • 1.2.2. Các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến việc áp dụng mô hình PBB
      • 1.2.2.1. Các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến việc chấp nhận áp dụng một sự đổi mới
      • 1.2.2.2. Các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến việc áp dụng mô hình PBB tại các quốc gia
      • 1.2.2.3. Các nghiên cứu về các nhân tố tác động đến việc áp dụng mô hình PBB tại các đơn vị công trên thế giới
  • 1.3. Các nghiên cứu trong nước về việc áp dụng mô hình PBB
  • 1.4. Nhận xét các nghiên cứu trước và xác định khoảng trống trong nghiên cứu.
    • 1.4.1. Nhận xét các nghiên cứu trước
      • 1.4.1.1. Đối với các nghiên cứu nước ngoài
      • 1.4.1.2. Đối với các nghiên cứu trong nước
    • 1.4.2. Xác định khoảng trống trong nghiên cứu và định hướng nghiên cứu
      • 1.4.2.1. Khoảng trống trong nghiên cứu nước ngoài
      • 1.4.2.2. Khoảng trống trong nghiên cứu trong nước
      • 1.4.2.3. Định hướng nghiên cứu
• CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
  • 2.1. Giới thiệu
  • 2.2. Tổng quan về mô hình lập dự toán ngân sách dựa trên kết quả hoạt động
    • 2.2.1. Khái niệm khu vực công
    • 2.2.2. Khái niệm dự toán ngân sách
    • 2.2.3. Mô hình lập dự toán ngân sách dựa trên kết quả hoạt động (Performance based budgeting – PBB)
      • 2.2.3.1 Khái niệm
      • 2.2.3.2. Các yếu tố cơ bản của PBB
      • 2.2.3.3. Ưu điểm và nhược điểm của mô hình PBB
  • 2.3. Một số lý thuyết nền
  • 2.4. Các khái niệm nghiên cứu
• CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 3.1. Giới thiệu
  • 3.2. Khung nghiên cứu và quy trình nghiên cứu
    • 3.2.1. Khung nghiên cứu
    • 3.2.2. Quy trình nghiên cứu
  • 3.3. Phát triển giả thuyết nghiên cứu và mô hình nghiên cứu
    • 3.3.1. Phát triển giả thuyết nghiên cứu
    • 3.3.2. Biến kiểm soát
    • 3.3.3. Mô hình nghiên cứu
  • 3.4. Xây dựng thang đo các khái niệm nghiên cứu
  • 3.5. Phương pháp nghiên cứu
    • 3.5.1. Phương pháp nghiên cứu định tính
    • 3.5.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
  • 3.6. Mẫu, phương pháp thu thập và phương pháp xử lý dữ liệu
    • 3.6.1. Đối với nghiên cứu sơ bộ
      • 3.6.1.1. Nghiên cứu định tính
      • 3.6.1.2. Nghiên cứu định lượng sơ bộ
    • 3.6.2. Đối với nghiên cứu chính thức
• CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ CỦA NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
  • 4.1. Giới thiệu
  • 4.2. Kết quả nghiên cứu sơ bộ
    • 4.2.1. Kết quả nghiên cứu định tính
      • 4.2.1.1. Kết quả đánh giá sự phù hợp của mô hình
      • 4.2.1.2. Kết quả đánh giá sự phù hợp của thang đo
    • 4.2.2. Kết quả nghiên cứu định lượng sơ bộ
      • 4.2.2.1. Kết quả thống kê mô tả
      • 4.2.2.2. Kết quả đánh giá độ tin cậy thang đo bằng hệ số tin cậy Cronbach's Alpha
      • 4.2.2.3. Kết quả đánh giá giá trị thang đo bằng mô hình EFA
      • 4.2.2.4. Kết luận về kết quả nghiên cứu sơ bộ
  • 4.3. Kết quả nghiên cứu chính thức
    • 4.3.1. Kết quả thống kê mô tả
    • 4.3.2. Kiểm định sai lệch do phương pháp-CMV
    • 4.3.3. Đánh giá mô hình đo lường
    • 4.3.4. Đánh giá mô hình cấu trúc
      • 4.3.4.1. Đánh giá hiện tượng đa cộng tuyến
      • 4.3.4.2. Đánh giá tính phù hợp của các mối quan hệ
      • 4.3.4.3. Đánh giá hệ số xác định R²
      • 4.3.4.4. Đánh giá tác động của quy mô f²
      • 4.3.4.5. Đánh giá khả năng dự báo của mô hình thông qua Q²
      • 4.3.4.6. Đánh giá tác động của quy mô - q²
      • 4.3.4.7. Đánh giá vai trò của các biến trung gian
  • 4.4. Tổng hợp kết quả nghiên cứu
    • 4.4.1. Kết quả đánh giá mô hình đo lường
    • 4.4.2. Kết quả đánh giá mô hình cấu trúc
  • 4.5. Bàn luận
    • 4.5.1. Bàn luận về kết quả nghiên cứu sơ bộ
    • 4.5.2. Bàn luận về kết quả nghiên cứu chính thức
      • 4.5.2.1. Bàn luận về các giả thuyết được chấp nhận
      • 4.5.2.2. Bàn luận về giả thuyết bị bác bỏ
• CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý
  • 5.1. Giới thiệu
  • 5.2. Kết luận chung
  • 5.3. Hàm ý đối với việc áp dụng mô hình PBB tại các đơn vị sự nghiệp công lập
    • 5.3.1. Hàm ý về lý thuyết
    • 5.3.2. Hàm ý về mặt thực tiễn
  • 5.4. Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo
    • 5.4.1. Hạn chế
    • 5.4.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo