Luận án Phân loại chi Lấu – Psychotria L. (Rubiaceae) ở Việt Nam

Tên luận án:

PHÂN LOẠI CHI LẤU – Psychotria L. (Rubiaceae) Ở VIỆT NAM

Ngành:

THỰC VẬT HỌC

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung vào phân loại chi Lấu – Psychotria L. (họ Cà phê – Rubiaceae) tại Việt Nam, một chi thực vật đa dạng với khoảng 1.645–2.000 loài trên thế giới, nhưng còn ít được nghiên cứu sâu tại Việt Nam. Đề tài xuất phát từ thực trạng thiếu hụt thông tin phân loại chuyên sâu, mô tả đơn giản và đôi khi không còn phù hợp, cũng như thiếu dữ liệu về đặc điểm giải phẫu và cấu trúc phân tử của chi này ở Việt Nam.

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định thành phần loài, đặc điểm sinh học, sinh thái và phân loại chi Lấu tại Việt Nam một cách đầy đủ, cập nhật và có hệ thống. Để đạt được mục tiêu này, luận án đã tiến hành nghiên cứu tổng quan, điều tra, khảo sát thực địa (33 đợt tại 27/63 tỉnh thành từ 10/2021 đến 10/2024), phân loại bằng phương pháp hình thái kết hợp giải phẫu và phân tử, đồng thời xây dựng khóa định loại và nghiên cứu đặc điểm sinh học.

Kết quả nghiên cứu đã mô tả đặc điểm hình thái và giải phẫu chung của chi Lấu, xây dựng cây phả hệ dựa trên đặc điểm hình thái cho 35 loài và 1 thứ, cũng như cây phả hệ dựa trên marker phân tử (matK, ITS2) riêng lẻ và kết hợp cho các loài Lấu tại Việt Nam. Luận án đã ghi nhận tổng cộng 35 loài và 1 thứ thuộc chi Lấu tại Việt Nam, trong đó có 5 loài mới được phát hiện và mô tả khoa học (gồm P. ngotphamii, P. phuquocensis, P. honbaensis, P. magnifructa, P. nuibamontana), 1 loài nghi ngờ mới và các ghi nhận mới về phân bố. Nghiên cứu cũng thực hiện các chỉnh lý danh pháp quan trọng, bao gồm tách biệt và đặt tên mới cho một số loài, chuyển loài Psychotria chasaliifolia sang chi Eumachia.

Những đóng góp mới của đề tài bao gồm việc lần đầu tiên kết hợp phương pháp hình thái, giải phẫu truyền thống và phân tử hiện đại để tổng hợp, bổ sung phân loại chi Lấu tại Việt Nam, cung cấp dẫn chứng tách biệt và đặt tên mới cho các loài, chỉnh lý danh pháp và xây dựng khóa phân loại lưỡng phân chi tiết. Luận án này là cơ sở khoa học quan trọng cho công tác đào tạo, nghiên cứu tiếp theo về bảo tồn, dược liệu và xây dựng Thực vật chí Việt Nam.

Mục lục chi tiết:

MỞ ĐẦU

• 1. Tính cấp thiết của đề tài

2. Mục tiêu nghiên cứu

• Xác định thành phần loài, đặc điểm sinh học, sinh thái của các loài thuộc chi Lấu – Psychotria L. ở Việt Nam.
• Phân loại chi Lấu – Psychotria L. ở Việt Nam một cách đầy đủ, cập nhật và có hệ thống.

3. Nội dung nghiên cứu

• Nội dung 1: Nghiên cứu tổng quan chi Lấu.
• Nội dung 2: Điều tra, khảo sát thực địa và thu thập mẫu vật các loài trong chi Lấu ở các sinh cảnh khác nhau ở Việt Nam.
• Nội dung 3: Phân loại các loài trong chi Lấu bằng phương pháp hình thái và bước đầu sử dụng phương pháp giải phẫu để nghiên cứu một số loài trong chi Lấu ở Việt Nam.
• Nội dung 4: Phân loại bằng phương pháp phân tử.
• Nội dung 5: Xây dựng khóa định loại, nghiên cứu đặc điểm sinh học các loài thuộc chi Lấu ở Việt Nam.

4. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

• Ý nghĩa khoa học: Kết quả của luận án góp phần bổ sung và hoàn chỉnh kiến thức về phân loại chi Lấu – Psychotria L. tại Việt Nam, tạo tiền đề cho việc biên soạn “Thực vật chí Việt Nam” về họ Cà Phê (Rubiaceae) nói chung và chi Lấu – Psychotria L. nói riêng trong tương lai.
• Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả của luận án là cơ sở khoa học phục vụ trong công tác đào tạo, cũng như cung cấp dẫn liệu khoa học phục vụ cho các ngành Nông – Lâm nghiệp, Sinh thái học, Đa dạng sinh học, Dược học, khai thác hợp lí nguồn tài nguyên...

5. Phạm vi nghiên cứu

• Các taxa thuộc chi Lấu ở Việt Nam trên cơ sở kế thừa bộ mẫu lưu trữ ở các bảo tàng trong nước và trên thế giới, kết hợp thực địa thu mẫu bổ sung ở một số Vườn Quốc gia, khu Bảo tồn tiên thiên tại Việt Nam được lựa chọn để nghiên cứu về đặc điểm hình thái, phân tử và giải phẫu.

Chương 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

• 1.1. Tình hình nghiên cứu chi Lấu - Psychotria L. trên thế giới

  • 1.1.1. Vị trí của chi Lấu – Psychotria L. trong họ Cà phê (Rubiaceae)
    • 1.1.1.1. Quan điểm phân chia chi Lấu – Psychotria L. vào bậc phân loại trên bậc chi
    • 1.2.1.2. Quan điểm phân chia chi Lấu – Psychotria L. thành các bậc phân loại dưới bậc chi

• 1.2. Tình hình nghiên cứu chi Lấu – Psychotria L. ở Việt Nam

• Lựa chọn hệ thống phân loại chi Lấu – Psychotria L. ở Việt Nam

Chương 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

• 2.1. Đối tượng nghiên cứu

• 2.2. Phương pháp nghiên cứu

  • 2.2.1. Phương pháp kế thừa

  • 2.2.2. Phương pháp điều tra, thu thập mẫu vật

  • 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm

Chương 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

• 3.1. Đa dạng hình thái chi Lấu – Psychotria L. ở Việt Nam

  • 3.1.1. Dạng sống
  • 3.1.2. Kiểu lá
  • 3.1.3. Lá kèm
  • 3.1.4. Cụm hoa
  • 3.1.5. Hoa
  • 3.1.6. Bộ nhị
  • 3.1.7. Bộ nhụy
  • 3.1.8. Quả
  • 3.1.9. Hạch
  • 3.1.10. Hạt
  • 3.1.11. Khe nảy mầm
  • 3.1.12. Sự hòa tan sắc tố trong ethanol

• 3.2. Kết quả xây dựng cây phả hệ dựa trên đặc điểm hình thái

  • 3.2.1. Cấu tạo giải phẫu lá thuộc chi Lấu – Psychotria L.
  • 3.2.2. Cấu tạo giải phẫu thân chi Lấu – Psychotria L.
  • 3.2.3. Mối quan hệ tương đồng về mặt cấu tạo giải phẫu các loài thuộc chi Lấu – Psychotria L.

• 3.3. Kết quả xây dựng cây phả hệ dựa trên đặc điểm phân tử

  • 3.3.1. Ly trích và kiểm tra chất lượng DNA tổng số
  • 3.3.2. Sàng lọc một số vùng gene DNA barcode phân tích, đánh giá di truyền trong chi Lấu – Psychotria L.
  • 3.3.3. Giải trình tự một số vùng gene DNA barcode phân tích, đánh giá di truyền trong chi Lấu – Psychotria L.
    • 3.3.3.1. Kết quả phân tích cây phả hệ dựa trên 2 vùng trình tự riêng lẻ (matK và ITS2).
    • 3.3.3.2. Kết quả phân tích cây phả hệ dựa trên 2-3 vùng trình tự kết hợp (matK-ITS2)

• 3.5. Khóa phân loại các loài thuộc chi Lấu – Psychotria L. tại Việt Nam

• Thảo luận chung

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

• KẾT LUẬN

• KIẾN NGHỊ

NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI

DANH MỤC CÁC BÀI BÁO ĐÃ XUẤT BẢN LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN