NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM NGUỒN NƯỚC VÀ ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP SỬ DỤNG ĐẤT BỊ NHIỄM MẶN DO NGUỒN NƯỚC VÙNG VEN BIỂN ĐỒNG BẰNG SÔNG CỬU LONG (TRƯỜNG HỢP NGHIÊN CỨU ĐIỂN HÌNH CHO HUYỆN CẦN GIUỘC, LONG AN)
KỸ THUẬT TÀI NGUYÊN NƯỚC
Luận án tập trung nghiên cứu đặc điểm nguồn nước và đề xuất các giải pháp sử dụng đất bị nhiễm mặn do nguồn nước vùng ven biển Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), với trường hợp điển hình là huyện Cần Giuộc, tỉnh Long An. Bối cảnh nghiên cứu xuất phát từ thực trạng khoảng 45% diện tích đất ở ĐBSCL đang đối mặt với nguy cơ nhiễm mặn do biến đổi khí hậu (BĐKH) và các hoạt động sản xuất nông nghiệp tự phát, dẫn đến xâm nhập mặn ngày càng phức tạp và gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế - xã hội địa phương.
Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định cơ sở khoa học về đất bị nhiễm mặn do nguồn nước, từ đó đề xuất các giải pháp sử dụng đất nông nghiệp (SDĐNN) phù hợp. Cụ thể, luận án xác định diện tích nhiễm mặn, phân tích diễn biến độ mặn trong đất bằng thực nghiệm và mô phỏng mô hình Hydrus 1D dưới các kịch bản BĐKH, đánh giá khả năng thích nghi của các loại hình SDĐNN chịu ảnh hưởng xâm nhập mặn để đề xuất giải pháp canh tác nông nghiệp hợp lý. Đối tượng nghiên cứu bao gồm đất bị nhiễm mặn do nguồn nước, các loại hình canh tác nông nghiệp, các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội liên quan, và các công cụ hỗ trợ như mô hình toán học, thực nghiệm, phân tích thống kê, GIS. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các khu vực sản xuất nông nghiệp bị nhiễm mặn tại huyện Cần Giuộc.
Về phương pháp, nghiên cứu sử dụng kết hợp thu thập tài liệu, điều tra nông hộ, ứng dụng phương pháp luận đánh giá đất đai của FAO, thực nghiệm, mô hình toán (Hydrus-1D), mô hình hóa đồ họa – logic, cùng các kỹ thuật hỗ trợ như GIS, MCE, WLC.
Luận án khẳng định sự gia tăng của đất nhiễm mặn do BĐKH và nước biển dâng, liên quan chặt chẽ đến thay đổi SDĐNN. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học trong việc cung cấp cơ sở vững chắc cho việc đánh giá khả năng thích nghi đất đai và ý nghĩa thực tiễn trong việc hỗ trợ các nhà khoa học, nhà quản lý đưa ra chiến lược sử dụng và bảo vệ tài nguyên đất bền vững. Tính mới của đề tài nằm ở việc đánh giá mức độ thích nghi của hệ thống canh tác, đưa ra cơ sở khoa học cho lựa chọn giải pháp sử dụng đất hiệu quả, và phân tích tác động của BĐKH cùng thay đổi canh tác đến diễn biến mặn trong đất.
Kết quả nghiên cứu đã giải quyết hợp lý các mục tiêu, xác định độ mặn bề mặt và tích tụ, ảnh hưởng mặn trên các loại hình sử dụng đất điển hình. Mô hình Hydrus 1D được hiệu chỉnh và chứng minh tính phù hợp, tin cậy (R2=0.78, NSE=0.73) trong mô phỏng diễn biến mặn và đề xuất các giải pháp tái cơ cấu SDĐNN bền vững dựa trên đánh giá thích nghi đất đai và tối ưu đa mục tiêu kinh tế - xã hội - môi trường. Luận án đề xuất 05 kiểu sử dụng đất và 6 vùng bố trí cây trồng vật nuôi, định hướng tái cơ cấu SDĐNN cho huyện Cần Giuộc. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng kiến nghị cần thêm dữ liệu thực nghiệm dài hạn và nghiên cứu sâu hơn về tác động của BĐKH cũng như các loại hình canh tác khác để phát triển bền vững ĐBSCL.