Luận án Hình thành kĩ năng tư duy cho học sinh lớp 4 – lớp 5 thông qua dạy học giải toán

Tên luận án:

HÌNH THÀNH KĨ NĂNG TƯ DUY CHO HỌC SINH LỚP 4, LỚP 5 THÔNG QUA DẠY HỌC GIẢI TOÁN

Ngành:

Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án "Hình thành kĩ năng tư duy cho học sinh lớp 4, lớp 5 thông qua dạy học giải toán" thuộc chuyên ngành Lý luận và phương pháp dạy học bộ môn Toán, được thực hiện bởi Đỗ Tùng vào năm 2014. Nghiên cứu này ra đời trong bối cảnh giáo dục hiện nay đòi hỏi đổi mới căn bản, toàn diện, tập trung phát triển phẩm chất và năng lực người học, đặc biệt là năng lực tư duy, thay vì chỉ truyền thụ kiến thức. Môn Toán ở cấp Tiểu học có vai trò quan trọng trong việc rèn luyện tư duy logic, khả năng suy đoán, tưởng tượng và các hoạt động trí tuệ cơ bản thông qua hoạt động giải toán.

Mục đích của luận án là đề xuất các biện pháp nhằm hình thành kĩ năng tư duy cho học sinh lớp 4, lớp 5 trong giải toán, qua đó nâng cao hiệu quả dạy học Toán ở Tiểu học. Luận án làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về việc hình thành kĩ năng tư duy thông qua dạy học giải toán, đồng thời đề xuất các biện pháp cụ thể và tổ chức thực nghiệm sư phạm để kiểm nghiệm tính hiệu quả.

Về mặt lý luận, luận án đã chỉ ra các biểu hiện, mức độ và tiêu chí đánh giá kĩ năng tư duy trong giải toán của học sinh tiểu học, cung cấp định hướng cho việc hình thành chúng. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu đề xuất các biện pháp giúp giáo viên tổ chức dạy học theo hướng phát triển kĩ năng tư duy cho học sinh lớp 4, lớp 5 thông qua giải toán. Cụ thể, bốn biện pháp đã được đề xuất, bao gồm rèn luyện kĩ năng phân tích đề toán và suy luận tìm hướng giải, rèn luyện kĩ năng diễn đạt và trình bày lời giải, rèn luyện kĩ năng đánh giá lời giải, và xây dựng hệ thống bài tập.

Quá trình thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại hai trường tiểu học ở tỉnh Phú Thọ với học sinh lớp 4, lớp 5, qua 08 bài học. Kết quả thực nghiệm khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất, cho thấy nhóm thực nghiệm có sự cải thiện đáng kể về điểm trung bình so với nhóm đối chứng, với tác động ở mức độ trung bình. Luận án khuyến nghị cần bồi dưỡng nhận thức và hướng dẫn giáo viên về lý luận và cách tổ chức dạy học để phát triển kĩ năng tư duy cho học sinh, tạo nhiều cơ hội luyện tập cho các em.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lý do chọn đề tài
    • 1.1. Nhu cầu đổi mới giáo dục trong bối cảnh hiện nay
    • 1.2. Mục tiêu dạy học môn Toán ở Tiểu học và thực trạng dạy học giải toán
    • 1.3. Thực tế nghiên cứu về kĩ năng tư duy trong dạy học giải toán ở Tiểu học
  • 2. Mục đích nghiên cứu
  • 3. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 4. Đối tượng, khách thể nghiên cứu
  • 5. Giả thuyết khoa học
  • 6. Phương pháp nghiên cứu
  • 7. Những vấn đề đưa ra bảo vệ
  • 8. Đóng góp của luận án
    • 8.1. Về mặt lý luận
    • 8.2. Về mặt thực tiễn
  • 9. Cấu trúc của luận án

• Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

  • 1.1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu
    • 1.1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
    • 1.1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
  • 1.2. Tư duy và kĩ năng tư duy
    • 1.2.1. Tư duy
      • 1.2.1.1. Khái niệm tư duy
      • 1.2.1.2. Tư duy toán học
      • 1.2.1.3. Phát triển tư duy của học sinh thông qua dạy học môn Toán
    • 1.2.2. Kĩ năng tư duy
      • 1.2.2.1. Kĩ năng
      • 1.2.2.2. Kĩ năng tư duy
    • 1.2.3. Biểu hiện kĩ năng tư duy trong giải toán của học sinh tiểu học
      • 1.2.3.1. Kĩ năng phân tích tìm hiểu đề toán
      • 1.2.3.2. Kĩ năng suy luận để tìm hướng giải bài toán
      • 1.2.3.3. Kĩ năng phát hiện các mối quan hệ trong đề toán và tìm cách giải bài toán
      • 1.2.3.4. Kĩ năng diễn đạt, trình bày lời giải
      • 1.2.3.5. Kĩ năng đánh giá lời giải
    • 1.2.4. Đánh giá kĩ năng tư duy trong dạy học giải toán ở tiểu học
      • 1.2.4.1. Đánh giá qua quan sát
      • 1.2.4.2. Đánh giá qua trình bày của học sinh
      • 1.2.4.3. Đánh giá qua bài kiểm tra
      • 1.2.4.4. Đánh giá thông qua việc nhìn lại quá trình (tự đánh giá)
  • 1.3. Những căn cứ để hình thành kĩ năng tư duy cho học sinh thông qua dạy học giải toán
    • 1.3.1. Mục tiêu và nội dung dạy học môn Toán ở Tiểu học
    • 1.3.2. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học
    • 1.3.3. Đặc điểm nhận thức của học sinh lớp 4, lớp 5
    • 1.3.4. Hoạt động dạy học giải toán ở Tiểu học
  • 1.4. Thực trạng hình thành kĩ năng tư duy cho học sinh lớp 4, lớp 5 thông qua dạy học giải toán ở một số trường tiểu học

• Chương 2. MỘT SỐ BIỆN PHÁP HÌNH THÀNH KĨ NĂNG TƯ DUY CHO HỌC SINH LỚP 4, LỚP 5 THÔNG QUA DẠY HỌC GIẢI TOÁN

  • 2.1. Định hướng xây dựng và thực hiện biện pháp
    • 2.1.1. Định hướng 1. Các biện pháp phải xây dựng trên cơ sở mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể của dạy học Toán ở Tiểu học
    • 2.1.2. Định hướng 2. Các biện pháp phải xây dựng trên cơ sở nội dung chương trình môn Toán ở Tiểu học và các nguyên tắc dạy học
    • 2.1.3. Định hướng 3. Các biện pháp được xây dựng phải phù hợp với đặc điểm về trình độ nhận thức của học sinh lớp 4, lớp 5
    • 2.1.4. Định hướng 4. Hệ thống các biện pháp được xây dựng phải bám sát các biểu hiện đặc trưng của kĩ năng tư duy trong giải toán để hình thành kĩ năng này cho học sinh lớp 4, lớp 5
  • 2.2. Một số biện pháp hình thành kĩ năng tư duy cho học sinh lớp 4, lớp 5 thông qua dạy học giải toán
    • 2.2.1. Biện pháp 1. Rèn luyện kĩ năng phân tích đề toán, suy luận nhằm xác định hướng giải và tìm cách giải bài toán
      • 2.2.1.1. Cơ sở thực hiện biện pháp
      • 2.2.1.2. Mục tiêu của biện pháp
      • 2.2.1.3. Nội dung và tổ chức thực hiện biện pháp
      • 2.2.1.4. Đánh giá kĩ năng phân tích tìm hiểu đề toán và suy luận tìm cách giải
    • 2.2.2. Biện pháp 2. Rèn luyện kĩ năng diễn đạt, trình bày lời giải bài toán
      • 2.2.2.1. Cơ sở thực hiện biện pháp
      • 2.2.2.2. Mục tiêu của biện pháp
      • 2.2.2.3. Nội dung và tổ chức thực hiện biện pháp
      • 2.2.2.4. Đánh giá kĩ năng diễn đạt, trình bày lời giải
    • 2.2.3. Biện pháp 3. Rèn luyện kĩ năng đánh giá lời giải bài toán
      • 2.2.3.1. Cơ sở thực hiện biện pháp
      • 2.2.3.2. Mục tiêu của biện pháp
      • 2.2.3.3. Nội dung và tổ chức thực hiện biện pháp
      • 2.2.3.4. Đánh giá kĩ năng kiểm tra lời giải bài toán
    • 2.2.4. Biện pháp 4. Xây dựng và sử dụng hệ thống bài tập nhằm hình thành kĩ năng tư duy cho học sinh
      • 2.2.4.1. Cơ sở thực hiện biện pháp
      • 2.2.4.2. Mục tiêu của biện pháp
      • 2.2.4.3. Nội dung và tổ chức thực hiện biện pháp
        • A. Nhóm các bài toán điển hình:
        • B. Một số dạng toán có ưu thế rèn luyện các thao tác tư duy cơ bản và các phẩm chất trí tuệ

• Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM

  • 3.1. Mục đích, yêu cầu thực nghiệm sư phạm
    • 3.1.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
    • 3.1.2. Yêu cầu thực nghiệm sư phạm
  • 3.2. Quy trình thực nghiệm sư phạm
  • 3.3. Địa bàn và đối tượng thực nghiệm
  • 3.4. Nội dung thực nghiệm sư phạm
  • 3.5. Nội dung đánh giá, công cụ đánh giá và xử lý số liệu
    • 3.5.1. Nội dung đánh giá
    • 3.5.2. Công cụ đánh giá
  • 3.6. Kết quả thực nghiệm sư phạm

• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

  • 1. Kết luận
  • 2. Khuyến nghị