Luận án Giáo dục kĩ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam (qua các môn Tự nhiên và Xã hội – Khoa học)

Tên luận án:

GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC VIỆT NAM (QUA CÁC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI, KHOA HỌC)

Ngành:

LÍ LUẬN VÀ LỊCH SỬ GIÁO DỤC

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu sự cần thiết của giáo dục kĩ năng sống (GDKNS) cho học sinh tiểu học dân tộc thiểu số (HSTH DTTS) tại khu vực miền núi phía Bắc Việt Nam, đặc biệt thông qua các môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học. Tình hình thực tiễn cho thấy KNS của nhóm đối tượng này còn ở mức độ trung bình yếu, và việc GDKNS hiện tại chưa hiệu quả, thiếu sự quan tâm và tính liên tục từ giáo viên.

Đề tài đề xuất một cách tiếp cận mới trong GDKNS, kết hợp khai thác nội dung môn học để giáo dục KNS mang tính đặc thù cho HSTH DTTS, và sử dụng các phương pháp, hình thức dạy học tích cực nhằm phát triển KNS chung. Các biện pháp được xây dựng dựa trên phân tích đặc điểm môi trường sống, tâm lý, giao tiếp và học tập riêng biệt của HSTH DTTS, bao gồm hai nhóm chính: (1) khai thác nội dung và lựa chọn bài học phù hợp để giáo dục các KNS riêng (như vệ sinh, phòng bệnh, an toàn) và KNS chung (tự tin, giao tiếp, hợp tác, giải quyết mâu thuẫn); (2) sử dụng các phương pháp dạy học tích cực như nghiên cứu tình huống (qua múa rối), quan sát kết hợp thảo luận nhóm, đóng vai, trò chơi học tập và rèn luyện sau giờ học.

Quá trình khảo nghiệm bằng phương pháp chuyên gia và thực nghiệm sư phạm trong hai năm học 2010-2011 và 2011-2012 tại ba trường tiểu học thuộc các tỉnh Yên Bái, Lạng Sơn và Thái Nguyên đã khẳng định tính khả thi và hiệu quả của các biện pháp đề xuất. Kết quả cho thấy các biện pháp này không chỉ nâng cao KNS mà còn cải thiện đáng kể kết quả học tập các môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học của HSTH DTTS. Từ đó, luận án đưa ra các khuyến nghị về việc ban hành quy định, thay đổi phương pháp giảng dạy của giáo viên và tăng cường phối hợp với cộng đồng trong GDKNS.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

  • 1. Lí do chọn đề tài
  • 2. Mục đích nghiên cứu
  • 3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
  • 4. Giả thuyết khoa học
  • 5. Nhiệm vụ nghiên cứu
  • 6. Phạm vi nghiên cứu
  • 7. Phương pháp nghiên cứu
  • 8. Những luận điểm bảo vệ
  • 9. Những điểm mới của đề tài

• PHẦN NỘI DUNG

  • Chương 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC QUA DẠY HỌC CÁC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI, KHOA HỌC

    • 1.1. Tổng quan lịch sử nghiên cứu vấn đề
      • 1.1.1. Nghiên cứu về kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống
        • 1.1.1.1. Ở ngoài nước
        • 1.1.1.2. Ở trong nước
      • 1.1.2. Nghiên cứu giáo dục kĩ năng sống qua các môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học ở tiểu học
    • 1.2. Kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống
      • 1.2.1. Kĩ năng sống
        • 1.2.1.1. Quan niệm về kĩ năng, kĩ năng sống
        • 1.2.1.2. Phân loại kĩ năng sống
      • 1.2.2. Giáo dục kĩ năng sống
        • 1.2.2.1. Các quan niệm về giáo dục kĩ năng sống
        • 1.2.2.2. Bản chất và đặc điểm giáo dục kĩ năng sống
        • 1.2.2.3. Các nguyên tắc giáo dục kĩ năng sống
        • 1.2.2.4. Các con đường giáo dục kĩ năng sống trong nhà trường tiểu học
    • 1.3. Dạy học các môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học với việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số
      • 1.3.1. Khái quát mục tiêu, nội dung các môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học
      • 1.3.2. Khái quát phương pháp dạy học các môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học
      • 1.3.3. Khả năng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh dân tộc thiểu số qua dạy học các môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học
    • 1.4. Đặc điểm về môi trường sống, tâm lí và học tập của học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số khu vực miền núi phía Bắc
      • 1.4.1. Đặc điểm tự nhiên
      • 1.4.2. Đặc điểm văn hoá - xã hội
      • 1.4.3. Đặc điểm giao tiếp và tâm lí
      • 1.4.4. Điều kiện và chất lượng học tập
    • 1.5. Thực trạng kĩ năng sống và giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số khu vực miền núi phía Bắc
      • 1.5.1. Tổ chức điều tra thực trạng
      • 1.5.2. Kết quả khảo sát thực trạng

  • Chương 2: BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KĨ NĂNG SỐNG CHO HỌC SINH DÂN TỘC THIỂU SỐ KHU VỰC MIỀN NÚI PHÍA BẮC QUA DẠY HỌC CÁC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI, KHOA HỌC

    • 2.1. Khai thác nội dung và lựa chọn các bài học phù hợp để giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học người dân tộc thiểu số
      • 2.1.1. Khai thác nội dung giáo dục kĩ năng sống
      • 2.1.2. Lựa chọn các bài học phù hợp trong môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học để giáo dục kĩ năng sống
    • 2.2. Sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học tích cực để giáo dục kĩ năng sống
      • 2.2.1. Nghiên cứu tình huống (thông qua múa rối)
      • 2.2.2. Quan sát kết hợp thảo luận nhóm ở trên lớp
      • 2.2.3. Đóng vai trong tiến trình bài học
      • 2.2.4. Tổ chức trò chơi học tập (thi nói theo chủ đề bài học)
    • 2.3. Rèn luyện sau giờ học

  • Chương 3: KIỂM NGHIỆM VÀ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

    • 3.1. Khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp giáo dục bằng phương pháp chuyên gia
      • 3.1.1. Mục đích khảo nghiệm
      • 3.1.2. Thành phần chuyên gia
      • 3.1.3. Các phương pháp và kĩ thuật tiến hành
      • 3.1.4. Kết quả khảo nghiệm
        • 3.1.4.1. Qua trưng cầu ý kiến bằng phiếu
        • 3.1.4.2. Qua quan sát, phỏng vấn trực tiếp về tiết dạy khảo nghiệm
    • 3.2. Thực nghiệm sư phạm
      • 3.2.1. Khái quát về quá trình thực nghiệm
        • 3.2.1.1. Mục đích thực nghiệm
        • 3.2.1.2. Đối tượng và qui mô thực nghiệm
        • 3.2.1.3. Nội dung thực nghiệm
        • 3.2.1.4. Tiêu chí và công cụ đánh giá
      • 3.2.2. Phân tích kết quả thực nghiệm
        • 3.2.2.1. Về kết quả học tập môn Tự nhiên và Xã hội, Khoa học
        • 3.2.2.2. Về mức độ thực hiện các nhóm kĩ năng sống của học sinh

• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ

  • 1. Kết luận
  • 2. Khuyến nghị