ĐÁNH GIÁ PHỤC HỒI CHỨC NĂNG THỞ, NUỐT VÀ PHÁT ÂM SAU CẮT THANH QUẢN MỘT PHẦN TRONG ĐIỀU TRỊ UNG THƯ THANH MÔN GIAI ĐOẠN SỚM
Ung thư
Phẫu thuật cắt thanh quản một phần (TQMP), ra đời từ cuối thế kỷ 19, nhằm bảo tồn chức năng thở, nuốt và phát âm trong điều trị ung thư thanh quản. Mặc dù có nhiều nghiên cứu về phẫu thuật này và các phương pháp đánh giá chức năng thanh quản trên thế giới, nhưng tại Việt Nam, các công trình đánh giá đầy đủ chức năng thanh quản sau cắt TQMP còn hạn chế. Nghiên cứu này được thực hiện nhằm đánh giá sự phục hồi chức năng thở, nuốt, và phát âm, cùng các yếu tố liên quan, sau phẫu thuật cắt thanh quản một phần.
Trong bối cảnh y khoa hiện đại, hiệu quả điều trị ung thư không chỉ dừng lại ở tỷ lệ sống còn mà còn chú trọng đến chức năng sau điều trị. Do đó, việc phục hồi và đánh giá chức năng sau cắt TQMP là một xu hướng phát triển toàn cầu và cần thiết cho sự phát triển y khoa trong nước. Luận án cung cấp các số liệu quan trọng về sự phục hồi chức năng sau cắt TQMP, hỗ trợ tư vấn bệnh nhân, cải thiện phương pháp mổ, và hướng dẫn lựa chọn phương pháp điều trị cho bệnh nhân ung thư thanh môn giai đoạn sớm. Nghiên cứu cũng góp phần đánh giá hiệu quả, hoàn thiện phác đồ phục hồi chức năng, và xây dựng quy trình áp dụng các kỹ thuật mới trong đánh giá chức năng thanh quản, có thể ứng dụng cho các nghiên cứu về rối loạn giọng và nuốt sau này.
Đây là một nghiên cứu tiến cứu mô tả hàng loạt ca, được thực hiện trên 59 bệnh nhân ung thư thanh môn giai đoạn sớm (giai đoạn I, II) đã trải qua phẫu thuật cắt thanh quản một phần tại Bệnh viện Ung bướu TP. Hồ Chí Minh từ 01/01/2010 đến 31/07/2013.
Kết quả cho thấy, hầu hết bệnh nhân cắt dây thanh có thể thở qua đường tự nhiên ngay sau phẫu thuật, với khuyến nghị rút ống khai khí đạo (KKĐ) sớm sau 24 giờ nếu có đặt. Đối với phẫu thuật cắt TQMPTCD và TQTSN KH SNNXM, thời gian phục hồi thở trung bình là 11-13 ngày, và việc can thiệp phục hồi chức năng bằng tập thở trước khi rút ống KKĐ giúp bệnh nhân thở qua mũi miệng sớm hơn. Về chức năng nuốt, bệnh nhân cắt dây thanh không cần đặt ống nuôi ăn và chức năng nuốt không bị ảnh hưởng. Trong khi đó, bệnh nhân cắt TQMPTCD và TQTSN KH SNNXM thường gặp rối loạn nuốt, đòi hỏi đặt ống nuôi ăn và luyện tập. Nội soi đánh giá nuốt được xác định là biện pháp thiết yếu để theo dõi và điều chỉnh. Quy trình tập nuốt, bao gồm rút ống KKĐ sớm, tập nuốt khan/nước bọt và thức ăn sệt sau đó chuyển sang đặc/lỏng, đã giúp rút ngắn thời gian phục hồi nuốt (từ 20 xuống 16 ngày, P=0,03).
Đối với chức năng phát âm, bệnh nhân cắt dây thanh cho thấy sự phục hồi phát âm rất tốt (điểm GRBAS<1, MPT=14, VHI T=7). Bệnh nhân cắt TQMPTCD có rối loạn giọng trung bình (GRBAS=0,9-2,1; MPT=13; VHI T=11), ít ảnh hưởng đến cuộc sống. Tuy nhiên, nhóm cắt TQTSN KH SNNXM gặp rối loạn giọng nặng (GRBAS=1,2-2,9; MPT=9; VHI total=18) và bị ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống, cần tập luyện giọng ngay sau phẫu thuật với các bài tập vận động sụn phễu để cải thiện tiếng nói. Nghiên cứu khuyến nghị cần có thêm các nghiên cứu với số lượng ca lớn hơn và theo dõi sát sao hơn để phát triển phác đồ phục hồi chức năng sau cắt thanh quản một phần có thể áp dụng rộng rãi tại nhiều cơ sở y tế trong nước.