PHÂN TÍCH THỰC THI CHÍNH SÁCH CHI TRẢ DỊCH VỤ MÔI TRƯỜNG RỪNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HÒA BÌNH
Kinh tế phát triển
Luận án tiến sĩ này tập trung "Phân tích thực thi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn tỉnh Hòa Bình", thuộc ngành Kinh tế phát triển. Nghiên cứu hệ thống hóa các vấn đề lý luận và thực tiễn về chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR), đánh giá thực trạng thực thi chính sách tại Hòa Bình, xác định các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp hoàn thiện.
Bối cảnh nghiên cứu cho thấy hệ sinh thái rừng Việt Nam có giá trị kinh tế - xã hội to lớn, nhưng dịch vụ môi trường rừng, vốn là hàng hóa công cộng, chưa được chi trả xứng đáng, dẫn đến thiếu khuyến khích bảo vệ. Tỉnh Hòa Bình đã triển khai chính sách chi trả DVMTR từ năm 2013, mang lại tác động tích cực như nâng cao nhận thức, tăng cường bảo vệ rừng và cải thiện thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, chính sách vẫn còn một số bất cập về mức chi trả thấp, công tác tuyên truyền hạn chế, thiếu kinh phí hỗ trợ, và khó khăn trong xác định chủ rừng.
Đối tượng nghiên cứu là các vấn đề lý luận và thực tiễn về thực thi chính sách DVMTR tại Hòa Bình, bao gồm các bên cung cấp (chủ rừng), bên sử dụng (công ty thủy điện, cơ sở nước sạch) và bên trung gian (Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh). Phạm vi nghiên cứu từ năm 2011 đến 2019, tập trung vào hai dịch vụ chính: bảo vệ đất, hạn chế xói mòn và điều tiết, duy trì nguồn nước.
Về mặt lý luận, luận án đã làm rõ các khái niệm, đặc điểm, yếu tố ảnh hưởng và nội dung thực thi chính sách DVMTR, đồng thời xây dựng khung phân tích và phương pháp nghiên cứu kết hợp định tính và định lượng. Về thực tiễn, nghiên cứu phân tích thực trạng ban hành văn bản, lập kế hoạch, phổ biến, tuyên truyền, phân công, phối hợp, kiểm tra, giám sát. Kết quả cho thấy Quỹ BV&PTR tỉnh là cơ quan trung tâm và UBND tỉnh đóng vai trò quan trọng nhất trong mạng lưới thực thi. Luận án cũng lượng hóa ảnh hưởng của 7 yếu tố đến thực thi chính sách, trong đó số năm kinh nghiệm lâm nghiệp, diện tích rừng được nhận chi trả, địa điểm thực thi, trình độ của chủ hộ và thành phần dân tộc có ảnh hưởng rõ rệt.
Kết quả thực thi chính sách cho thấy tổng diện tích rừng được bảo vệ bằng tiền DVMTR đã tăng lên đáng kể (122.450,28 ha vào năm 2018), góp phần tăng tỷ lệ che phủ rừng của tỉnh và nâng cao ý thức bảo vệ rừng của người dân. Nguồn thu từ DVMTR cũng đóng góp lớn vào tổng vốn đầu tư cho bảo vệ và phát triển rừng. Các hoạt động lâm nghiệp của hộ thay đổi tích cực, và số vụ vi phạm lâm luật giảm. Tuy nhiên, nhận thức về lý do, đơn vị, đơn giá chi trả còn hạn chế ở một bộ phận chủ rừng. Các yếu tố như tính kịp thời của chính sách, năng lực giám sát của các bên liên quan và nguồn lực còn tồn tại những điểm yếu.
Trên cơ sở đó, luận án đề xuất 8 nhóm giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách, bao gồm ban hành văn bản cụ thể hóa, hoàn thiện công tác lập kế hoạch, tăng cường phối hợp, kiểm tra giám sát, nâng cao năng lực cán bộ, mở rộng nguồn thu từ du lịch sinh thái và nuôi trồng thủy sản, tuyên truyền chính sách và nâng cao chất lượng rừng.