YẾU TỐ LÃNG MẠN TRONG HỘI HỌA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1945 - 1975 VỀ ĐỀ TÀI CHIẾN TRANH CÁCH MẠNG
Lý luận và lịch sử Mỹ thuật
Luận án "Yếu tố lãng mạn trong hội họa Việt Nam giai đoạn 1945 - 1975 về đề tài Chiến tranh cách mạng" của Nông Tiến Dũng tập trung nghiên cứu một mảng đề tài xuyên suốt và có giá trị lịch sử, tư tưởng, văn hóa sâu sắc trong mỹ thuật Việt Nam hiện đại. Bối cảnh lịch sử dân tộc gắn liền với các cuộc kháng chiến vĩ đại đã định hình một phương pháp sáng tác đặc trưng – hiện thực xã hội chủ nghĩa, nhưng với một "yếu tố lãng mạn" (YTLM) riêng biệt, khác với cách thể hiện khốc liệt thường thấy trong hội họa quốc tế về chiến tranh.
Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích, chứng minh, tìm ra đặc điểm nghệ thuật, đánh giá giá trị, và lý giải vai trò, ý nghĩa văn hóa, lịch sử của YTLM trong hội họa Việt Nam giai đoạn 1945-1975 về đề tài Chiến tranh cách mạng (CTCM) qua nội dung và hình thức nghệ thuật. Luận án đặt giả thuyết rằng YTLM trong giai đoạn này luôn hướng tới tinh thần lạc quan, lý tưởng hóa hiện thực và tương lai tươi sáng của cách mạng, là sự kết hợp độc đáo giữa phương pháp hiện thực xã hội chủ nghĩa với tư duy và mỹ cảm của người Việt, qua đó phản ánh diện mạo nền hội họa và thúc đẩy tinh thần chiến đấu của dân tộc.
Những đóng góp chính của luận án bao gồm việc nhận diện nguồn gốc hình thành và biểu hiện của YTLM trong hình tượng nghệ thuật và yếu tố tạo hình, chứng minh tinh thần lãng mạn là chủ đạo. Luận án cũng chỉ ra các đặc điểm tạo hình và giá trị nghệ thuật của YTLM (thi vị hóa nội dung, lý tưởng hóa hình tượng nghệ thuật, màu sắc và không gian nghệ thuật mang tính ước lệ), khẳng định đây là bằng chứng về tư tưởng lạc quan, lãng mạn cách mạng của người Việt trong thời chiến, góp phần khẳng định tinh thần chung của dân tộc. Hơn nữa, luận án bổ sung nguồn tư liệu khoa học chuyên biệt về YTLM cách mạng cho mỹ thuật Việt Nam hiện đại.
Kết quả nghiên cứu cho thấy YTLM cách mạng đã hiện diện như bệ đỡ tinh thần trong bối cảnh xã hội nhiều biến cố, phát triển thành một lý tưởng động viên quân dân. YTLM được hình thành từ tính lạc quan của chủ thể sáng tạo (nhiệt huyết, cảm xúc lãng mạn, phương pháp thể hiện, tâm lý văn hóa truyền thống, tinh thần đoàn kết, chủ nghĩa yêu nước) và các tác động từ khách thể sáng tạo (đường lối văn hóa của Đảng, nền tảng văn hóa dân tộc, hoàn cảnh và đối tượng thưởng thức). YTLM biểu hiện qua nội dung (khai thác đề tài bình dị, hình ảnh chiến sĩ đẹp trên đường ra trận, sinh hoạt, gặp gỡ nhân dân) và hình thức nghệ thuật (màu sắc, không gian kết hợp hiện thực và ước lệ, tạo hiệu quả thực-hư, khơi gợi liên tưởng). Đây là những đặc điểm độc đáo, tạo nên phong cách riêng biệt cho hội họa Việt Nam, phản ánh đúng tinh thần dân tộc và góp phần vào thành công chung của đất nước.