NĂNG LỰC CẠNH TRANH, HIỆU QUẢ VÀ RỦI RO NGÂN HÀNG: TRƯỜNG HỢP VIỆT NAM VÀ CÁC QUỐC GIA ĐÔNG NAM Á
Tài chính ngân hàng
Luận án "Năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng: Trường hợp Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á" của Dương Thị Ánh Tiên là một nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực Tài chính ngân hàng, được hoàn thành tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh vào năm 2023. Đề tài tập trung phân tích các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh và mối quan hệ nhân quả giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả, và rủi ro ngân hàng trong giai đoạn 2002-2017, với phạm vi nghiên cứu là các ngân hàng thương mại tại Việt Nam và các quốc gia Đông Nam Á.
Lý do nghiên cứu xuất phát từ sự thiếu nhất quán trong các kết quả nghiên cứu trước đây về mối quan hệ giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng, đặc biệt là tại các thị trường tài chính mới nổi như Đông Nam Á. Bối cảnh thực tiễn tại Việt Nam cho thấy sự thiếu vắng các ngân hàng “trụ cột” có khả năng cạnh tranh trong khu vực, đặt ra nhu cầu cấp thiết về việc kiểm chứng các yếu tố tác động và mối quan hệ này.
Mục tiêu chung của luận án là phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến năng lực cạnh tranh và mối quan hệ giữa ba nhân tố này. Cụ thể, nghiên cứu nhằm phân tích các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh ngân hàng và mối quan hệ nhân quả giữa năng lực cạnh tranh, hiệu quả và rủi ro ngân hàng. Đối tượng nghiên cứu là các yếu tố tác động và mối quan hệ nhân quả này, trong khi phạm vi nghiên cứu giới hạn ở các ngân hàng thương mại Đông Nam Á từ 2002-2017, tập trung vào năng lực cạnh tranh cấp quốc gia và doanh nghiệp, hiệu quả lợi nhuận và rủi ro tín dụng.
Về phương pháp nghiên cứu, luận án sử dụng phương pháp ước lượng tác động ngẫu nhiên, tác động cố định và momen tổng quát hệ thống (System GMM) để phân tích các yếu tố tác động đến năng lực cạnh tranh. Để phân tích mối quan hệ nhân quả, tác giả áp dụng phương pháp vecto tự hồi quy theo dữ liệu bảng (PVAR).
Điểm khác biệt và tính mới của đề tài nằm ở việc kiểm định mối quan hệ nhân quả trên phạm vi nhiều quốc gia Đông Nam Á, xem xét năng lực cạnh tranh từ nhiều góc độ (hành vi ngân hàng và mức tập trung thị trường), bổ sung yếu tố niêm yết và giai đoạn khủng hoảng tài chính 2008. Nghiên cứu cũng đánh giá hiệu quả thông qua ROA, ROE và rủi ro bằng Z-score, đồng thời nghiên cứu riêng trường hợp Việt Nam với yếu tố tái cơ cấu ngân hàng, từ đó đưa ra các gợi ý chính sách có cơ sở khoa học và phù hợp với thực tiễn.
Luận án cũng thiết lập các giả thuyết nghiên cứu cụ thể về tác động của các yếu tố như vốn ngân hàng, quy mô, đa dạng hóa thu nhập, tiền gửi khách hàng, sở hữu nhà nước, tăng trưởng tài sản ngành, chỉ số phát triển ngành, vốn hóa, tăng trưởng kinh tế GDP, lạm phát, niêm yết, khủng hoảng tài chính 2008 và tái cơ cấu ngân hàng lên năng lực cạnh tranh. Chương 2 của luận án xây dựng cơ sở lý thuyết vững chắc về cạnh tranh, năng lực cạnh tranh (khái niệm, quan điểm, phương pháp đo lường, các nghiên cứu thực nghiệm), hiệu quả và rủi ro ngân hàng, cùng với các lý thuyết về mối quan hệ giữa ba yếu tố này như lý thuyết Cấu trúc-Hành vi-Hiệu quả, lý thuyết “Thị trường cạnh tranh”, lý thuyết “Quiet Life”, lý thuyết cạnh tranh-bất ổn/ổn định và các giả thuyết về rủi ro-hiệu quả.