TÍNH PHỔ BIẾN VÀ TÍNH ĐẶC THÙ CỦA NHẬN THỨC MỚI VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI TRÊN THẾ GIỚI HIỆN NAY
CHỦ NGHĨA XÃ HỘI KHOA HỌC
Luận án "Tính phổ biến và tính đặc thù của nhận thức mới về chủ nghĩa xã hội trên thế giới hiện nay" của Vũ Thế Tùng nghiên cứu sâu sắc về sự phát triển của chủ nghĩa xã hội (CNXH) từ lý luận đến thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh cải cách, đổi mới sau những biến động lớn của thế kỷ XX. Đề tài xuất phát từ nhận định về sự ra đời của CNXH khoa học từ năm 1848 và sự phát triển thành hệ thống thế giới sau Cách mạng tháng Mười Nga 1917. Tuy nhiên, việc tuyệt đối hóa quy luật phổ biến và coi nhẹ tính đặc thù trong xây dựng CNXH ở một số nước đã dẫn đến khủng hoảng và sự sụp đổ của mô hình Xô viết vào cuối thập niên 80, đầu thập niên 90.
Trong bối cảnh đó, các nước xã hội chủ nghĩa còn lại như Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Cuba đã tiến hành cải cách, đổi mới, kiên trì những nguyên lý phổ biến của CNXH khoa học, đồng thời kết hợp hài hòa với tính đặc thù của từng quốc gia để tìm ra con đường phát triển riêng và đạt được những thành công nhất định. Luận án đặt mục tiêu nghiên cứu tính phổ biến và tính đặc thù của những nhận thức mới về CNXH trên thế giới hiện nay, từ đó rút ra ý nghĩa đối với sự nghiệp xây dựng CNXH toàn cầu và tại Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào bốn quốc gia nêu trên, trong giai đoạn từ khi các nước này tiến hành cải cách, đổi mới đến nay.
Luận án làm rõ các khái niệm cơ bản về tính phổ biến (đặc tính chung có ở hầu hết sự vật) và tính đặc thù (đặc tính chung chỉ có ở một loại sự vật), cũng như các nghĩa của thuật ngữ CNXH (phong trào thực tiễn, lý tưởng, tư tưởng/lý luận, chế độ xã hội hiện thực). "Nhận thức mới về chủ nghĩa xã hội" được định nghĩa là những nhận thức của các đảng cộng sản trong thời kỳ cải cách, đổi mới, có sự bổ sung, phát triển những nguyên lý Mác-Lênin, kết hợp hài hòa tính phổ biến và tính đặc thù, phản ánh xu thế phát triển chung của thời đại.
Về tính phổ biến, luận án chỉ ra các nhận thức chung về vai trò lãnh đạo của đảng cộng sản (trên nền tảng Mác-Lênin), xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa "của dân, do dân, vì dân", dân chủ hóa đời sống xã hội, lấy phát triển kinh tế làm trung tâm, xây dựng nền kinh tế hiện đại, thực hiện công hữu tư liệu sản xuất chủ yếu nhưng phát triển đa dạng các thành phần kinh tế "phi công hữu", chuyển đổi sang kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước, và xây dựng nền văn hóa mới kết tinh giá trị dân tộc và nhân loại, "lấy con người làm gốc".
Về tính đặc thù, luận án phân tích sự khác biệt giữa các nước trong nhận thức về đảng (hệ thống đa đảng ở Trung Quốc so với một đảng ở Việt Nam, Cuba, Lào; nền tảng tư tưởng bổ sung khác nhau), về nhà nước ("một nước hai chế độ" của Trung Quốc, quan điểm khác nhau về nhà nước pháp quyền), và về đặc trưng kinh tế (tên gọi kinh tế thị trường, mức độ chủ động phát triển kinh tế tư nhân, và cách tiếp cận mở cửa, hội nhập quốc tế).
Những kết quả nghiên cứu này góp phần làm sáng tỏ lý luận, cung cấp cơ sở cho việc hoàn thiện nhận thức về CNXH, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn quan trọng trong việc củng cố niềm tin vào con đường xã hội chủ nghĩa và đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái. Luận án khẳng định việc vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp chặt chẽ tính phổ biến và tính đặc thù là chìa khóa để các nước xã hội chủ nghĩa đạt được thành tựu và phát triển bền vững.