Tên luận án:
THỰC TRẠNG SUY DINH DƯỠNG THẤP CÒI VÀ HIỆU QUẢ CAN THIỆP CẢI THIỆN KHẨU PHẦN ĂN CHO TRẺ EM DƯỚI 5 TUỔI VÙNG VEN BIỂN TIỀN HẢI, THÁI BÌNH
Ngành:
Y TẾ CÔNG CỘNG
Tóm tắt nội dung tài liệu:
Nghiên cứu này khảo sát thực trạng suy dinh dưỡng (SDD) thấp còi và đánh giá hiệu quả can thiệp cải thiện khẩu phần ăn cho trẻ em dưới 5 tuổi tại vùng ven biển Tiền Hải, Thái Bình. Tình hình SDD ở trẻ em các khu vực đã có sự thay đổi rõ rệt, với tỷ lệ SDD thể thấp còi vẫn còn cao và thường kèm theo thiếu vi chất. Năm 2012, tỷ lệ SDD thể thấp còi ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Việt Nam là 26,7%. Ngay cả SDD nhẹ cũng làm tăng gấp đôi nguy cơ bệnh tật và tử vong, ảnh hưởng đến phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ. Nguyên nhân SDD đa dạng, bao gồm khẩu phần ăn thiếu hụt về số lượng và chất lượng (thiếu protein, vi chất), môi trường ô nhiễm, bệnh nhiễm trùng, cũng như nhận thức của người nuôi trẻ và điều kiện kinh tế xã hội.
Với giả thiết rằng việc bổ sung ngao (một loại thủy hải sản giàu đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất như canxi, sắt, kẽm) vào khẩu phần ăn có thể cải thiện tình trạng SDD, đặc biệt là thấp còi, nghiên cứu đã được tiến hành với ba mục tiêu chính: (1) Đánh giá tình trạng SDD và các yếu tố liên quan ở trẻ em dưới 5 tuổi tại Tiền Hải năm 2011; (2) Xác định tỷ lệ thiếu máu, thiếu kẽm ở trẻ thấp còi 25-48 tháng tuổi; và (3) Đánh giá hiệu quả can thiệp cải thiện khẩu phần ăn lên tình trạng dinh dưỡng cho trẻ em 25-48 tháng tuổi tại các trường mầm non ở Tiền Hải.
Kết quả cho thấy tình trạng SDD thể thấp còi phổ biến nhất (26,9%), tiếp đến là nhẹ cân (11,1%) và gầy còm (4,5%). Tỷ lệ SDD tăng dần theo tuổi, cao nhất ở nhóm trên 24 tháng. Các yếu tố liên quan đến SDD thấp còi bao gồm trình độ học vấn thấp của mẹ, nghề nghiệp mẹ là nông dân, cân nặng sơ sinh thấp, nhà tiêu và nguồn nước giếng không hợp vệ sinh, giới tính (nam cao hơn nữ), và nhóm tuổi trên 12 tháng. Ngược lại, các yếu tố kinh tế gia đình, số con và thứ tự sinh không liên quan rõ rệt. Trẻ thấp còi 25-48 tháng tuổi có tỷ lệ thiếu máu là 27,7% và thiếu kẽm là 70,6%, với 19,5% mắc cả hai.
Can thiệp cải thiện khẩu phần ăn bằng cách bổ sung ngao kết hợp truyền thông dinh dưỡng cho thấy hiệu quả rõ rệt. Khẩu phần ăn của nhóm can thiệp được cải thiện đáng kể về năng lượng, protein, lipid, sắt, kẽm và canxi. Đặc biệt, hiệu quả can thiệp về vi chất kẽm là cao nhất (30,8% ở nhóm 25-36 tháng và 42,5% ở nhóm 37-48 tháng). Sau 12 tháng can thiệp, nhóm này ghi nhận mức tăng cân và chiều cao trung bình cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng (p<0,01). Tỷ lệ SDD nhẹ cân và thấp còi giảm rõ rệt hơn ở nhóm can thiệp. Nồng độ kẽm huyết thanh và IGF-1 tăng đáng kể, trong khi tỷ lệ thiếu máu và thiếu kẽm giảm nhanh chóng. Những kết quả này khẳng định việc bổ sung ngao qua thực phẩm là một giải pháp hiệu quả và khả thi để phòng chống và phục hồi SDD thấp còi ở trẻ em vùng ven biển.
Mục lục chi tiết:
- DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
- DANH MỤC BẢNG
- DANH MỤC BIỂU ĐỒ
- ĐẶT VẤN ĐỀ ............................................................................................ 1
- CHƯƠNG I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU ...................................................... 3
- 1.1. Tình hình suy dinh dưỡng ở trẻ em trên thế giới và Việt Nam ..................................... . 3
- 1.1.1. Tình hình suy dinh dưỡng thấp còi ở trẻ em trên thế giới. ............................ 3
- 1.1.2. Tình hình suy dinh dưỡng thấp còi của trẻ em Việt Nam. ............................ 5
- 1. 2. Nguyên nhân của suy dinh dưỡng .................................................................................. 8
- 1.2.1- Nguyên nhân trực tiếp ................................................................................. 8
- 1.2.2. Nguyên nhân quan trọng ........................................................................... 12
- 1.2.3. Nguyên nhân cơ bản ................................................................................. . 13
- 1.3. Vai trò của vi chất dinh dưỡng đến tăng trưởng ở trẻ em ............................................ . 15
- 1.3.1. Sắt và sự phát triển của cơ thể .................................................................. . 15
- 1.3.2. Vai trò của kẽm với sự phát triển trẻ em. ................................................... 16
- 1.3.3. Vai trò của Vitamin A với sự phát triển của trẻ em. ................................... 22
- 1.4. Giải pháp can thiệp cải thiện tình trạng thấp còi ở trẻ em. .......................................... 24
- 1.4.1. Truyền thông giáo dục dinh dưỡng và sức khỏe ......................................... 24
- 1.4.2. Biện pháp can thiệp y tế tới tình trạng dinh dưỡng trẻ em .......................... 24
- 1.4.3. Các giải pháp bổ sung vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm.......................... 25
- 1.4.4.Giải pháp bổ sung ngao cải thiện khẩu phần ăn cho trẻ. .............................. 28
- 1.5.Đặc điểm dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi. ..................................................................... 30
- 1.5.1. Nhu cầu dinh dưỡng của trẻ dưới 5 tuổi ..................................................... 30
- 1.5.2. Các nghiên cứu can thiệp khẩu phần ăn của trẻ. ......................................... 33
- CHƯƠNG 2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......... 35
- 2.1. Địa điểm và đối tượng nghiên cứu ................................................................................ 35
- 2.1.1. Địa điểm nghiên cứu ................................................................................. 35
- 2.1.2. Đối tượng nghiên cứu ............................................................................... 35
- 2.1.3. Thời gian nghiên cứu ................................................................................ 37
- 2.2. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................................... 37
- 2.2.1.Thiết kế nghiên cứu .................................................................................... 37
- 2.2.2. Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu cho nghiên cứu .................................. 38
- 2.2.3. Các biến số và chỉ số nghiên cứu ............................................................... 42
- 2.3. Các kỹ thuật áp dụng trong nghiên cứu ........................................................................ 44
- 2.3.1. Đánh giá tình trạng SDD của trẻ em dưới 5 tuổi ........................................ 44
- 2.3.2. Xét nghiệm hoá sinh máu và vi chất dinh dưỡng ..................................... . 46
- 2.3.3. Một số yếu tố liên quan đến tỉ lệ SDD ............................................................. . 47
- 2.4. Quá trình tổ chức nghiên cứu ........................................................................................ 48
- 2.4.1. Tập huấn cho các cán bộ tham gia nghiên cứu ........................................... 48
- 2.4.2. Tổ chức khám, đánh giá tình trạng dinh dưỡng trẻ em .............................. . 49
- 2.4.3. Triển khai nghiên cứu can thiệp. ............................................................... 50
- 2.5. Xử lý và phân tích số liệu. ............................................................................................. 55
- 2.6. Các biện pháp khống chế sai số ..................................................................................... 58
- 2.7. Vấn đề đạo đức trong nghiên cứu ................................................................................. 58
- 2.8. Tính khả thi tính khoa học và nhu cầu thực tiễn .......................................................... 60
- 2.8.1. Tính khả thi ............................................................................................... 60
- 2.8.2. Tính khoa học ............................................................................................ 60
- 2.8.3. Nhu cầu thực tiễn ....................................................................................... 60
- CHƯƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .................................................. 62
- 3.1. Tình hình SDD ở trẻ dưới 5 tuổi và một số yếu tố liên quan ở vùng ven biển Tiền Hải, Thái Bình ............................................................................................................................... 63
- 3.2. Tình trạng thiếu máu và thiếu kẽm ở trẻ thấp còi 25-48 tháng tuổi chọn từ đối tượng điều tra ban đầu. .................................................................................................................... 73
- 3.3. Đánh giá hiệu quả can thiệp cải thiện khẩu phần lên tình trạng dinh dưỡng của trẻ em 25-48 tháng tuổi tại một số trường mầm non Tiền Hải Thái Bình ...................................... 77
- CHƯƠNG IV. BÀN LUẬN ...................................................................... 95
- 4.1. Tình trạng suy dinh dưỡng và một số yếu tố liên quan ở trẻ em dưới 5 tuổi vùng ven biển Tiền Hải, Thái Bình ..................................................................................................... . 95
- 4.1.1. Tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em dưới 5 tuổi vùng ven biển Tiền Hải Thái Bình ................................................................................................................... . 95
- 4.1.2. Các yếu tố liên quan đến tình trạng SDD của trẻ em dưới 5 tuổi tại tiền Hải Thái Bình......................................................................................................... . 100
- 4.2. Tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng ở trẻ SDD thấp còi 25 đến 48 tháng tuổi chọn từ đối tượng điều tra ban đầu ................................................................................................. . 106
- 4.3. Đánh giá hiệu quả can thiệp cải thiện khẩu phần lên tình trạng dinh dưỡng cho trẻ em 25-48 tháng tuổi ăn bán trú tại một số trường mầm non huyện Tiền Hải, Thái Bình ...... 111
- 4.4. Những ưu điểm và tính mới của nghiên cứu .............................................................. 125
- 4.5. Những hạn chế của nghiên cứu ................................................................................... 125
- KẾT LUẬN ............................................................................................ 127
- KIẾN NGHỊ ........................................................................................... 129
- TÀI LIỆU THAM KHẢO
- PHỤ LỤC