THẨM QUYỀN HỖ TRỢ TƯ PHÁP CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM ĐỐI VỚI TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI
Luật Kinh tế
Luận án "Thẩm quyền hỗ trợ tư pháp của Tòa án Việt Nam đối với Trọng tài thương mại" của Nguyễn Thị Thu Trang tập trung nghiên cứu một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh phát triển của trọng tài thương mại (TTTM) tại Việt Nam. TTTM, với tư cách là cơ quan tài phán tư, có những giới hạn thẩm quyền, do đó, pháp luật quốc tế và các quốc gia đều ghi nhận vai trò hỗ trợ tư pháp (HTTP) của Tòa án (TA) đối với TTTM. Mục đích chính của luận án là làm rõ các vấn đề lý luận về thẩm quyền HTTP của TA đối với TTTM, phân tích và đánh giá thực trạng pháp luật cùng thực tiễn thực hiện thẩm quyền này tại Việt Nam, từ đó đề xuất các phương hướng và giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi. Luận án nghiên cứu các quy định của pháp luật Việt Nam, Công ước New York 1958, Luật Mẫu UNCITRAL, và pháp luật một số nước, giới hạn phạm vi từ năm 2003 đến nay.
Luận án đã làm rõ khái niệm, đặc điểm và nội dung của thẩm quyền HTTP của TA đối với TTTM, khẳng định đây là quyền lực của TA với vai trò cơ quan tư pháp nhà nước nhằm giúp đỡ, trợ giúp hoạt động TTTM. Thẩm quyền này bao gồm các hoạt động trước, trong và sau tố tụng trọng tài, như thi hành thỏa thuận trọng tài, chỉ định/thay thế trọng tài viên, áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời, thu thập chứng cứ, triệu tập người làm chứng, công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài trong nước và nước ngoài. Nghiên cứu chỉ ra rằng các quy định pháp luật Việt Nam hiện hành về thẩm quyền HTTP của TA đối với TTTM về cơ bản đã phù hợp với Luật Mẫu UNCITRAL và Công ước New York 1958, với nhiều điểm tiến bộ. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những bất cập như quy định chưa cụ thể, rõ ràng, không thống nhất về thuật ngữ, hoặc chưa thực sự tương thích với pháp luật quốc tế, dẫn đến sự lúng túng và thiếu thống nhất trong thực tiễn áp dụng của TA Việt Nam. Đặc biệt, luận án nhấn mạnh sự cần thiết phải thay đổi tư duy của TA Việt Nam theo hướng xem TTTM là đối tác hỗ trợ thay vì đối thủ, nhằm tạo môi trường thuận lợi cho TTTM phát triển. Dựa trên những phân tích này, luận án đề xuất các giải pháp toàn diện để hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi thẩm quyền HTTP của TA, bao gồm việc loại bỏ sự không thống nhất trong thuật ngữ, bổ sung các quy định hướng dẫn cụ thể, và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan liên quan cũng như hợp tác quốc tế. Những đóng góp này có ý nghĩa quan trọng trong việc làm sáng tỏ lý luận và thực tiễn, cung cấp tài liệu tham khảo giá trị và định hướng chính sách cho sự phát triển của trọng tài tại Việt Nam.