QUẢN LÝ DI TÍCH LỊCH SỬ QUÂN SỰ CÁCH MẠNG (QUA TRƯỜNG HỢP KHU DI TÍCH CHIẾN TRƯỜNG ĐIỆN BIÊN PHỦ, TỔNG HÀNH DINH TRONG TRUNG TÂM HOÀNG THÀNH THĂNG LONG - HÀ NỘI, ĐỊA ĐẠO CỦ CHI)
Quản lý văn hóa
Luận án "Quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng (qua trường hợp Khu di tích Chiến trường Điện Biên Phủ, Tổng hành dinh trong Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, Địa đạo Củ Chi)" của Đỗ Linh Giang tập trung nghiên cứu một loại hình di tích đặc biệt quan trọng trong hệ thống di sản văn hóa Việt Nam. Các Di tích Lịch sử Quân sự Cách mạng (DTLSQSCM) không chỉ là những hầm hào, bia tưởng niệm, mà còn là biểu tượng anh hùng, nguồn tư liệu quý giá về lịch sử đấu tranh giành độc lập dân tộc, có vai trò to lớn trong giáo dục truyền thống và lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc.
Tuy nhiên, công tác quản lý các DTLSQSCM hiện nay còn đối mặt với nhiều thách thức. Thực trạng cho thấy nhiều di tích bị biến dạng do trùng tu thiếu khoa học, yếu tố gốc mai một do tác động tự nhiên hoặc thiếu ý thức con người. Sự phối hợp quản lý giữa các bên liên quan còn thiếu hiệu quả do phân cấp, phân quyền chưa thống nhất, dẫn đến khai thác giá trị thiếu bền vững và hoạt động du lịch chưa được kiểm soát chặt chẽ. Đặc biệt, các di tích này có đặc thù đa dạng về loại hình, được xây dựng bằng vật liệu không bền hoặc ngoài trời, gây khó khăn cho công tác nghiên cứu và quản lý.
Mục đích nghiên cứu của luận án là nâng cao hiệu quả quản lý DTLSQSCM trong bối cảnh hiện nay, thông qua việc làm rõ thực trạng quản lý tại ba trường hợp điển hình: Khu di tích Chiến trường Điện Biên Phủ, Tổng hành dinh trong khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, và Địa đạo Củ Chi. Luận án đã nghiên cứu cơ sở lý luận, hiện trạng, đặc điểm, giá trị tiêu biểu của các di tích này, đồng thời phân tích, đánh giá thực trạng quản lý và đề xuất giải pháp.
Về mặt lý luận, luận án là công trình đầu tiên định danh "Di tích lịch sử quân sự cách mạng" như một loại hình riêng, luận giải các vấn đề lý luận và xây dựng cơ sở lý luận về quản lý DTLSQSCM dựa trên lý thuyết các bên liên quan. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học để phác họa mô hình quản lý, định hướng nâng cao hiệu quả, góp phần làm phong phú thêm các mô hình quản lý di sản văn hóa.
Luận án chỉ ra rằng DTLSQSCM đang chịu sự quản lý của nhiều tổ chức, đơn vị từ trực tiếp đến gián tiếp, với sự tham gia đặc biệt của Bộ Quốc phòng. Mặc dù Nhà nước đã thể hiện vai trò chủ đạo, ban hành văn bản pháp luật, quy hoạch, dự án, và chú trọng nghiên cứu, đào tạo, vẫn còn tồn tại những hạn chế như mô hình tổ chức chưa thống nhất và thiếu cơ chế phối hợp đồng bộ giữa các bên liên quan, đặc biệt là sự tham gia của cộng đồng chưa đầy đủ.
Để nâng cao hiệu quả quản lý, luận án đề xuất các giải pháp toàn diện: nâng cao nhận thức về giá trị di tích, kiện toàn bộ máy và cơ chế phối hợp, đẩy nhanh tiến độ thực hiện dự án quy hoạch, tăng cường các hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị, đầu tư nguồn lực, ứng dụng khoa học công nghệ, và tăng cường thanh tra, kiểm tra. Đồng thời, kiến nghị Nhà nước ban hành các cơ chế, chính sách đặc thù phù hợp với từng DTLSQSCM, nhằm phát huy tối đa giá trị di tích phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và giáo dục truyền thống.