PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HỮU CƠ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH SƠN LA
Kinh tế nông nghiệp
Luận án tiến sĩ "PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HỮU CƠ TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH SƠN LA" của nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Ngân, chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, được thực hiện trong bối cảnh nông nghiệp truyền thống lạm dụng hóa chất đang gây suy thoái môi trường, ô nhiễm và ảnh hưởng sức khỏe. Phát triển nông nghiệp hữu cơ được coi là giải pháp tất yếu, hướng tới sản xuất bền vững và sản phẩm an toàn. Tỉnh Sơn La, với điều kiện tự nhiên thuận lợi, được đánh giá là vùng đất giàu tiềm năng cho nông nghiệp hữu cơ. Tuy nhiên, tính đến hết năm 2022, tổng diện tích được cấp chứng nhận hữu cơ của tỉnh còn khiêm tốn (187 ha), quy mô sản xuất nhỏ lẻ, phân tán, và đối mặt với nhiều khó khăn về liên kết, chi phí, thị trường tiêu thụ không ổn định và thiếu vốn đầu tư.
Mục tiêu chung của luận án là nghiên cứu lý luận và thực tiễn về phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Sơn La trong thời gian qua, từ đó đề xuất các giải pháp chủ yếu nhằm thúc đẩy ngành này, nâng cao giá trị sản phẩm, hiệu quả và khả năng cạnh tranh, cải thiện đời sống nông dân và bảo vệ môi trường sinh thái. Các mục tiêu cụ thể bao gồm hệ thống hóa lý luận, đánh giá thực trạng, phân tích các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất giải pháp. Đối tượng nghiên cứu là những vấn đề lý luận, thực trạng và giải pháp phát triển nông nghiệp hữu cơ tại tỉnh Sơn La, với trọng tâm là lĩnh vực trồng trọt hữu cơ dưới các khía cạnh kinh tế (quy mô, tổ chức, thị trường và hiệu quả). Phạm vi nghiên cứu về thời gian bao gồm dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2020-2022, dữ liệu sơ cấp năm 2023, và giải pháp đề xuất đến năm 2030.
Luận án mang lại những đóng góp mới về nội dung, phương pháp và tính thực tiễn. Về nội dung, luận án phân tích thực trạng nông nghiệp hữu cơ tại Sơn La dựa trên 4 khía cạnh: quy mô sản xuất, hình thức tổ chức, thị trường tiêu thụ và hiệu quả kinh tế. Về phương pháp, luận án sử dụng các phương pháp định lượng tiên tiến như phân tích nhân tố khám phá (EFA) và mô hình hồi quy đa biến (logistic) để phân tích các yếu tố ảnh hưởng, kết hợp với phân tích SWOT để xác định chiến lược phát triển. Đây là công trình nghiên cứu chuyên sâu đầu tiên về phát triển nông nghiệp hữu cơ trên địa bàn tỉnh Sơn La, cung cấp tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng giai đoạn 2020-2022, nông nghiệp hữu cơ tại Sơn La đã đạt một số kết quả tích cực như tăng diện tích và sản lượng, đa dạng hóa hình thức tổ chức sản xuất, mở rộng thị trường tiêu thụ (bao gồm xuất khẩu), và cho thấy hiệu quả kinh tế cao hơn so với nông nghiệp truyền thống. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại các hạn chế như quy mô sản xuất nhỏ lẻ, liên kết giữa các chủ thể còn lỏng lẻo và thiếu vốn đầu tư. Luận án đã xác định 7 yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp hữu cơ, trong đó 5 yếu tố có tác động tích cực là chính sách, kinh nghiệm sản xuất của chủ hộ, nhận thức về nông nghiệp hữu cơ, tác động của khoa học công nghệ và tác động của thị trường. Từ đó, luận án đề xuất 7 nhóm giải pháp chính để thúc đẩy phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Sơn La, bao gồm nâng cao nhận thức, thúc đẩy liên kết, củng cố thị trường, tăng cường ứng dụng khoa học công nghệ, nâng cao nguồn lực, hoàn thiện quy hoạch/hạ tầng và đổi mới cơ chế, chính sách.