NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ RỦI RO XÂM NHẬP MẶN KHU VỰC VEN BIỂN THÁI BÌNH – NAM ĐỊNH ỨNG VỚI CÁC KỊCH BẢN MỰC NƯỚC TRIỀU VÀ NƯỚC BIỂN DÂNG
Thủy văn học (Mã số ngành: 9440224)
Luận án này tập trung nghiên cứu đánh giá rủi ro xâm nhập mặn (XNM) tại khu vực ven biển Thái Bình – Nam Định, một vấn đề phức tạp và có ảnh hưởng lớn đến các hoạt động phát triển kinh tế-xã hội, đặc biệt là nông nghiệp. Các nghiên cứu trước đây thường có những hạn chế nhất định, chưa xét tới XNM vào nội đồng và ít phân tích, đánh giá thiệt hại tiềm tàng dựa trên cơ sở phân tích rủi ro và tính dễ bị tổn thương (TDBTT) với các tiêu chí cụ thể.
Mục tiêu chính của luận án là đánh giá XNM theo không gian đến các xã trong khu vực nghiên cứu, xây dựng bộ chỉ số đánh giá TDBTT và rủi ro XNM, từ đó tính toán TDBTT và rủi ro cho vùng ven biển Thái Bình - Nam Định, đồng thời đề xuất các giải pháp giảm thiểu. Luận án đã sử dụng phương pháp điều tra thực địa, thống kê, mô hình toán (MIKE 11 để mô phỏng diễn biến XNM), tích hợp bản đồ GIS, phân tích hệ thống và tham vấn chuyên gia.
Các đóng góp mới của luận án bao gồm việc hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn phương pháp xây dựng bản đồ XNM đến cấp độ xã, có xét đến khả năng lấy nước của hệ thống cống tưới, tiêu kết hợp. Luận án cũng đã thiết lập một bộ tiêu chí với 26 biến có trọng số để đánh giá TDBTT do XNM, từ đó đánh giá TDBTT và rủi ro XNM trên địa phận các xã vùng ven biển thuộc tỉnh Nam Định và Thái Bình, hạ lưu lưu vực sông Hồng – Thái Bình, chỉ rõ mức độ hiểm họa (HH) và rủi ro (RR) cho từng xã.
Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng khu vực ven biển Nam Định bị ảnh hưởng XNM mạnh hơn Thái Bình, với các huyện Nghĩa Hưng, Hải Hậu, Giao Thủy, Trực Ninh và Xuân Trường có tỷ lệ xã chịu hiểm họa cấp độ cao khá lớn do mặn xâm nhập sâu. Các huyện Tiền Hải, Thái Thụy và Kiến Xương của Thái Bình chịu ảnh hưởng XNM trên các sông chính với phạm vi lên tới 30 km. Quá trình XNM theo các kịch bản nước biển dâng (NBD) trong tương lai có xu hướng tăng nhưng không đáng kể, chỉ lấn sâu thêm 1-4 km. Mặc dù các xã ở Nam Định có mức độ TDBTT cao hơn Thái Bình, đa phần các xã trong khu vực nghiên cứu đều chịu tổn thương và rủi ro ở cấp thấp (cấp 1-2 trong 5 cấp đánh giá), một số xã có hiểm họa cấp độ mặn trên 3 nhưng TDBTT thấp do khả năng ứng phó và khắc phục kịp thời. Việc đánh giá và xây dựng bản đồ hiểm họa, TDBTT và rủi ro XNM ở phạm vi cấp xã được xác định là đáng tin cậy và hữu ích cho công tác quản lý điều hành ở địa phương.