LÝ LUẬN VỀ VẬT QUYỀN VÀ SỰ VẬN DỤNG TRONG XÂY DỰNG, HOÀN THIỆN HỆ THỐNG PHÁP LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM
LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
Luận án tiến sĩ "Lý luận về vật quyền và sự vận dụng trong xây dựng, hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam" của Lê Thị Hoàng Thanh, thuộc ngành Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật, mã số 938 01 06, được thực hiện tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh vào năm 2022. Công trình nghiên cứu này xuất phát từ tính cấp thiết của việc tìm hiểu tư tưởng, lý luận về vật quyền để xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật dân sự, đặc biệt trong bối cảnh pháp luật dân sự Việt Nam còn những hạn chế trong việc tiếp thu các nguyên lý về vật quyền.
Mục đích nghiên cứu của luận án là nhận diện một cách đầy đủ lý luận về vật quyền, đánh giá sự vận dụng lý luận này trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam, từ đó đưa ra các kiến nghị góp phần hoàn thiện pháp luật về quyền sở hữu và các quyền khác đối với tài sản. Luận án tập trung phân tích tổng thể lý luận về vật quyền (khái niệm, đặc điểm, phân loại, nguyên tắc, nội dung), nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, đánh giá thực trạng vận dụng tại Việt Nam và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật dân sự.
Đối tượng nghiên cứu là các nội dung cơ bản của lý luận về vật quyền và sự vận dụng trong pháp luật dân sự Việt Nam. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các quy định pháp luật hiện hành của Việt Nam và một số quốc gia tiêu biểu (Pháp, Đức, Nga, Nhật Bản, Trung Quốc) về quyền sở hữu, quyền khác đối với tài sản, với một số phân tích lịch sử về chế định vật quyền và pháp luật La Mã cổ đại. Luận án được thực hiện dựa trên quan điểm duy vật biện chứng và các phương pháp luật học truyền thống như so sánh luật, phân tích, tổng hợp.
Luận án đưa ra những điểm mới về khoa học như phân tích, hệ thống hóa đầy đủ lý luận về vật quyền, đánh giá sự vận dụng lý luận này trong pháp luật một số nước và trong hệ thống pháp luật dân sự Việt Nam, từ đó làm rõ bất cập và kiến nghị giải pháp. Về mặt lý luận, công trình tổng hợp các lý luận về vật quyền, nhận diện tổng thể các khái niệm quan trọng (vật quyền, quyền sở hữu, địa dịch, hưởng dụng, bề mặt), đặc điểm, nguyên tắc và nội dung của vật quyền, đồng thời xác định bài học kinh nghiệm quốc tế. Về mặt thực tiễn, luận án góp phần hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật như Bộ luật Dân sự, Luật Đất đai, Luật Xây dựng theo hướng tiếp thu tinh hoa học thuyết vật quyền và phù hợp với điều kiện Việt Nam, trong bối cảnh hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
Kết quả nghiên cứu cho thấy Bộ luật Dân sự năm 2015 đã có những bước tiến quan trọng trong việc tiếp cận thông lệ quốc tế và ghi nhận nhiều nội dung cơ bản của lý luận vật quyền. Tuy nhiên, việc vận dụng lý luận này còn chưa sâu sắc, triệt để, thể hiện ở các bất cập về quy định tài sản, quyền sở hữu, các vật quyền hạn chế (địa dịch, hưởng dụng, bề mặt), các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ có tính chất vật quyền, và pháp luật về đăng ký tài sản. Từ đó, luận án đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm hoàn thiện pháp luật về tài sản, quyền sở hữu, các vật quyền hạn chế và các quy định pháp luật liên quan khác.