Luận án Nghiên cứu đánh giá vi nhựa và một số hợp chất liên quan tích tụ trong vẹm xanh tại khu vực ven biển Quảng Ninh

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ VI NHỰA VÀ MỘT SỐ HỢP CHẤT LIÊN QUAN TÍCH TỤ TRONG VẸM XANH TẠI KHU VỰC VEN BIỂN QUẢNG NINH

Ngành:

Kỹ thuật Môi trường

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án này tập trung nghiên cứu đánh giá vi nhựa (MPs) và một số hợp chất hữu cơ liên quan như BPA, PAEs, PBDEs tích tụ trong vẹm xanh (Perna viridis), nước biển và trầm tích tại khu vực ven biển Quảng Ninh. Vi nhựa, với kích thước nhỏ (1-5000 µm) và khả năng tích tụ trong sinh vật biển, cùng với các chất phụ gia hóa học rò rỉ từ nhựa, gây ra mối đe dọa đáng kể cho môi trường và chuỗi thức ăn. Mặc dù sự hiện diện của MPs trong sinh vật biển Việt Nam đã được ghi nhận, các nghiên cứu về tích tụ trong vẹm xanh tại Quảng Ninh còn hạn chế, trong khi loài này lại được sử dụng rộng rãi làm thực phẩm.

Mục tiêu chính của luận án là xác định mật độ, kích thước, thành phần MPs và nồng độ các hóa chất liên quan trong vẹm xanh, nước biển và trầm tích. Đồng thời, nghiên cứu cũng nhằm xác định các chỉ số tích tụ sinh học, chỉ số rủi ro và đánh giá mối tương quan giữa MPs với các hóa chất này.

Kết quả nghiên cứu cho thấy mật độ MPs trung bình trong vẹm xanh khá cao (3,41 ± 2,97 MPs/g w.w và 22,26 ± 16,05 MPs/cá thể), trong nước biển (88,00 ± 30,88 MPs/L) và trầm tích (4.800,00 ± 1.775,95 MPs/kg d.w). Các dạng MPs phổ biến là mảnh, sợi và hạt, với kích thước chủ yếu dưới 150 µm. Mười sáu loại polyme đã được xác định trong vẹm xanh, và mười một loại trong môi trường, với PET chiếm tỷ lệ cao nhất. Các chỉ số tích lũy sinh học (BCR và BSAF) đều cao (>1), đặc biệt BSAF trung bình cao gấp hơn 10 lần, cho thấy khả năng hấp thụ và tích lũy MPs đáng kể trong vẹm xanh. Chỉ số tải lượng ô nhiễm (PLI) trong nước biển rất cao (mức IV tại 9/10 vị trí), trong khi trầm tích ở mức ô nhiễm nhẹ (mức I). Chỉ số rủi ro polymer (H) trong vẹm xanh và nước biển đạt mức II và III.

Nồng độ BPA, PAEs và PBDEs cũng được phát hiện ở mức đáng kể trong cả vẹm xanh và trầm tích. Tuy nhiên, mối tương quan thống kê giữa mật độ MPs với nồng độ BPA và PBDEs trong vẹm xanh là thấp hoặc không rõ ràng, và có mối tương quan nghịch với PAEs, cho thấy sự tương tác phức tạp của các chất ô nhiễm. Những đóng góp mới của luận án bao gồm định lượng chi tiết MPs và các chất hữu cơ liên quan, xác định mối tương quan và đánh giá mức độ rủi ro, từ đó khẳng định vẹm xanh (Perna viridis) là một chỉ thị sinh học phù hợp để đánh giá tình trạng ô nhiễm vi nhựa và hóa chất liên quan trong môi trường biển ven bờ Việt Nam. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về ô nhiễm nhựa và tác động đến sức khỏe con người.