Luận án Nhân vật hoàng đế trong văn học trung đại Việt Nam từ thế kỉ X đến thế kỉ XV

Tên luận án:

NHÂN VẬT HOÀNG ĐẾ TRONG VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV

Ngành:

Văn học Việt Nam

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Luận án tập trung nghiên cứu nhân vật hoàng đế trong văn học trung đại Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XV, giai đoạn đất nước giành độc lập tự chủ và xây dựng nền quân chủ chuyên chế. Đề tài này được xem là cấp thiết do sự thiếu vắng các công trình nghiên cứu bao quát, có hệ thống về nhân vật hoàng đế dưới góc độ văn học, vốn hàm chứa nhiều nội dung chính trị, xã hội, văn hóa và nghệ thuật.

Luận án nhằm mục đích khái quát các đặc điểm nội dung và hình thức biểu hiện của nhân vật hoàng đế, đồng thời làm rõ mối quan hệ giữa văn học và chính trị trong thời kỳ này, khi các trí thức như thiền sư, nho sĩ vừa nhập thế hành đạo vừa sáng tác văn chương. Đối tượng nghiên cứu bao gồm các sáng tác văn học thuần túy và các tài liệu mang tính nguyên hợp như sử ký, thực lục. Các phương pháp nghiên cứu chủ yếu là liên ngành (văn hóa học, triết học, luật học, tâm lý học, ngôn ngữ học), lịch sử - xã hội, phân loại – thống kê, phân tích – tổng hợp, so sánh – loại hình và cấu trúc – hệ thống.

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhân vật hoàng đế là trung tâm trong văn học giai đoạn này, được thể hiện qua hai góc nhìn: là chủ thể tự biểu hiện và là khách thể phản ánh. Với tư cách chủ thể, hoàng đế thể hiện ý thức tu dưỡng đạo đức Nho giáo (nội thánh), khẳng định tài năng (ngoại vương) trong trị quốc, giữ nước, và ý thức về vị thế thiên tử. Đồng thời, họ còn là thiền nhân trong suy tư tôn giáo và thi sĩ trong cảm quan thẩm mỹ, thể hiện tình yêu thiên nhiên, con người, cùng những phản tỉnh trữ tình hướng nội. Với tư cách khách thể, nhân vật hoàng đế được ca ngợi là "thập toàn" với đức trị, thân dân và tài năng, nhưng cũng xuất hiện những khía cạnh "bất toàn" qua cảm hứng phê phán, phúng gián, đặc biệt trong giai đoạn suy thoái cuối Trần.

Các thể loại chính được sử dụng để thể hiện nhân vật hoàng đế là thơ (chiếm ưu thế với 90% tác phẩm, chủ yếu là thơ Đường luật, thơ vịnh sử, thơ bang giao, thơ xướng họa), phú (phô bày, tụng ca, phúng gián) và văn chính luận (hịch, cáo, chiếu, biểu). Các thể loại này không chỉ phục vụ mục đích chính trị, khẳng định đế quyền, mà còn bộc lộ những giá trị nghệ thuật và tinh thần dân tộc cao độ. Sự vận dụng linh hoạt bút pháp sử ký, trữ tình và khoa trương đã góp phần khắc họa chân dung nhân vật hoàng đế một cách chân thực, sinh động, phản ánh sự vận động của mẫu hình hoàng đế từ Phật giáo sang Nho giáo, từ thần quyền đến vương quyền.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU

• Chương 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ THUYẾT CỦA ĐỀ TÀI

• Chương 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH NHÂN VẬT HOÀNG ĐẾ TRONG VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV

• Chương 3: ĐẶC ĐIỂM NHÂN VẬT HOÀNG ĐẾ TRONG VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV

• Chương 4: PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN NHÂN VẬT HOÀNG ĐẾ TRONG VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM TỪ THẾ KỈ X ĐẾN THẾ KỈ XV

• KẾT LUẬN

• CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN