Vận dụng luật tục các dân tộc thiểu số trong hoạt động của Ủy ban nhân dân tại các tỉnh Tây Nguyên hiện nay
Lý luận và Lịch sử Nhà nước và pháp luật
Luận án "Vận dụng luật tục các dân tộc thiểu số trong hoạt động của Ủy ban nhân dân tại các tỉnh Tây Nguyên hiện nay" nghiên cứu về sự cần thiết và thực trạng vận dụng luật tục trong quản lý nhà nước. Đề tài xuất phát từ thực tế Việt Nam là quốc gia đa dân tộc, nơi các văn bản pháp luật đôi khi khó tiếp cận, dẫn đến việc áp dụng tập quán để giải quyết vấn đề cá nhân và cộng đồng. Luật tục được xem là nguồn bổ sung kịp thời cho sự thiếu hụt và cứng nhắc của hệ thống pháp luật, đặc biệt quan trọng tại các tỉnh Tây Nguyên.
Mục đích nghiên cứu của luận án là xây dựng luận cứ khoa học và thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp khả thi nhằm nâng cao hiệu quả quản lý của Ủy ban nhân dân các tỉnh Tây Nguyên (Đắk Lắk, Đắk Nông, Gia Lai, Kon Tum, Lâm Đồng) thông qua việc tiếp tục vận dụng luật tục. Để đạt được mục tiêu này, luận án thực hiện các nhiệm vụ chính như tìm hiểu tình hình nghiên cứu, luận giải các khái niệm, nguyên tắc, phương thức vận dụng và các yếu tố ảnh hưởng; đánh giá thực trạng vận dụng luật tục trong hoạt động quản lý nhà nước của Ủy ban nhân dân giai đoạn 2016-2021 tại các đơn vị hành chính cấp xã, huyện thuộc các tỉnh Tây Nguyên; và đề xuất các giải pháp cụ thể.
Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng các quan điểm, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam về nhà nước, pháp luật và dân tộc. Các phương pháp nghiên cứu cụ thể bao gồm phân tích, tổng hợp, lịch sử, so sánh, logic, thống kê và khảo sát. Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc xây dựng và luận giải về sự cần thiết, nguyên tắc, phương thức vận dụng luật tục; xác định các quy định luật tục có thể vận dụng; đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp khả thi để tiếp tục vận dụng luật tục.
Kết quả nghiên cứu cho thấy, việc vận dụng luật tục trong hoạt động của Ủy ban nhân dân tại Tây Nguyên đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trong nhiều lĩnh vực như hôn nhân gia đình, dân sự, trật tự an ninh, an toàn xã hội. Tuy nhiên, quá trình này vẫn còn tồn tại những hạn chế nhất định như: nội hàm các nguyên tắc vận dụng chưa rõ ràng, tính nhất quán trong thực hiện chưa cao, sự phân định nhiệm vụ và phạm vi của các chủ thể còn thiếu rõ ràng, các phương thức vận dụng chưa được khai thác triệt để, và một số nội dung luật tục còn lạc hậu, trái với pháp luật hiện hành. Để khắc phục những hạn chế và tiếp tục phát huy ưu điểm, luận án đề xuất các giải pháp đồng bộ, bao gồm đổi mới nhận thức, hoàn thiện quy định pháp luật, xây dựng đội ngũ cán bộ, tăng cường tuyên truyền pháp luật, phát huy vai trò của các thiết chế cơ sở, đẩy mạnh công tác hòa giải và văn bản hóa luật tục, đảm bảo việc vận dụng không trái với đường lối của Đảng và pháp luật.