Luận án Nghiên cứu đánh giá xói mòn đất phục vụ sử dụng đất nông nghiệp lưu vực Sông Công, tỉnh Thái Nguyên

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU ĐÁNH GIÁ XÓI MÒN ĐẤT PHỤC VỤ SỬ DỤNG ĐẤT NÔNG NGHIỆP LƯU VỰC SÔNG CÔNG, TỈNH THÁI NGUYÊN

Ngành:

Quản lý đất đai

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Xói mòn đất là vấn đề cấp thiết trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam, đặc biệt ở các vùng đồi núi như lưu vực Sông Công, tỉnh Thái Nguyên. Địa hình phức tạp, khí hậu nhiệt đới gió mùa kết hợp với việc sử dụng đất chưa hợp lý (như phá rừng, canh tác không bền vững) đã làm gia tăng hiện tượng xói mòn và rửa trôi đất, dẫn đến suy thoái tài nguyên đất, giảm năng suất cây trồng, bồi lắng sông suối và hồ Núi Cốc, gây sạt lở đất và thiệt hại kinh tế – xã hội. Các nghiên cứu trước đây về xói mòn đất tại lưu vực Sông Công còn hạn chế, thiếu bản đồ phân bố nguy cơ và đánh giá định lượng làm cơ sở cho quy hoạch sử dụng đất hợp lý.

Xuất phát từ thực tiễn đó, luận án này được thực hiện với các mục tiêu chính: đánh giá thực trạng và biến động sử dụng đất nông nghiệp trong giai đoạn 2013–2023; đánh giá mức độ xói mòn đất do mưa hàng năm tại lưu vực Sông Công bằng công nghệ Viễn thám (RS) và Hệ thống thông tin địa lý (GIS) theo phương trình mất đất phổ dụng biến đổi (RUSLE); và nghiên cứu theo dõi mô hình chống xói mòn, từ đó đề xuất các giải pháp phục vụ sử dụng đất nông nghiệp bền vững.

Đối tượng nghiên cứu bao gồm các loại đất dốc, mô hình RUSLE và các kiểu sử dụng đất trên đất dốc trong phạm vi lưu vực Sông Công, bao gồm 05 đơn vị hành chính cấp huyện/thành phố: thành phố Thái Nguyên, thành phố Sông Công, thành phố Phổ Yên, huyện Đại Từ và huyện Định Hóa. Dữ liệu được thu thập trong giai đoạn 2013-2023 cho dữ liệu thứ cấp và năm 2023 cho dữ liệu sơ cấp.

Về mặt khoa học, luận án góp phần hệ thống hóa và bổ sung cơ sở lý luận về đánh giá xói mòn đất, làm phong phú nền tảng khoa học trong lĩnh vực bảo vệ và sử dụng tài nguyên đất. Về mặt thực tiễn, các giải pháp đề xuất có thể được sử dụng bởi các cơ quan quản lý trong việc xây dựng và triển khai các biện pháp hạn chế xói mòn đất, thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững, đồng thời là nguồn tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà khoa học và quản lý. Luận án đóng góp mới bằng việc xác định có hệ thống các hệ số đặc trưng phản ánh nguy cơ xói mòn đất trên đất dốc tại lưu vực Sông Công thông qua ứng dụng RUSLE, cung cấp cơ sở khoa học cho công tác xây dựng giải pháp quản lý đất đai nhằm giảm thiểu xói mòn và bảo vệ tài nguyên đất.

Mục lục chi tiết:

• MỞ ĐẦU
  • 1. Tính cấp thiết của đề tài
  • 2. Mục tiêu đề tài
  • 3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
    • 3.1. Đối tượng nghiên cứu
    • 3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
  • 4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn
    • 4.1. Ý nghĩa khoa học
    • 4.2. Ý nghĩa thực tiễn
  • 5. Những đóng góp mới của luận án
• CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
  • 1.1. Cơ sở lý luận về xói mòn đất và sử dụng bền vững đất nông nghiệp
  • 1.2. Các cơ sở khoa học về đánh giá xói mòn đất và sử dụng bền vững đất nông nghiệp
  • 1.3. Sử dụng đất nông nghiệp tại lưu vực sông trên thế giới và tại Việt Nam
    • 1.3.1. Sử dụng đất nông nghiệp tại lưu vực sông trên thế giới
    • 1.3.2. Sử dụng đất nông nghiệp lưu vực sông tại Việt Nam
  • 1.4. Một số nghiên cứu về xói mòn đất và sử dụng bền vững đất nông nghiệp trên thế giới và tại Việt Nam
    • 1.4.1. Các nghiên cứu trên thế giới
    • 1.4.2. Các nghiên cứu tại Việt Nam
  • 1.5. Định hướng nghiên cứu của đề tài
    • 1.5.1. Khoảng trống trong nghiên cứu
    • 1.5.2. Định hướng nghiên cứu của đề tài
• CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
  • 2.1. Nội dung nghiên cứu
    • 2.1.1. Tổng quan chung về lưu vực Sông Công
    • 2.1.2. Đánh giá thực trạng xói mòn đất tại lưu vực Sông Công
    • 2.1.3. Đánh giá mối quan hệ giữa xói mòn đất với độ dốc và các loại sử dụng đất tại lưu vực Sông Công
    • 2.1.4. Đánh giá xói mòn một số kiểu sử dụng đất qua mô hình thực nghiệm
    • 2.1.5. Đề xuất m...