Luận án Nghiên cứu đặc điểm sinh học và một số biện pháp kỹ thuật đối với nguồn thực liệu tạo quả không hạt cây có múi

Tên luận án:

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM SINH HỌC VÀ MỘT SỐ BIỆN PHÁP KỸ THUẬT ĐỐI VỚI NGUỒN THỰC LIỆU TẠO QUẢ KHÔNG HẠT CÂY CÓ MÚI

Ngành:

KHOA HỌC CÂY TRỒNG

Tóm tắt nội dung tài liệu:

Cây có múi (cam, quýt, chanh, bưởi) là cây ăn quả chủ lực tại Việt Nam, tuy nhiên, năng suất và chất lượng quả còn hạn chế, đặc biệt là tỷ lệ hạt cao. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế, việc nâng cao chất lượng nông sản, chú trọng phát triển giống không hạt hoặc ít hạt là yêu cầu cấp bách. Luận án này tập trung nghiên cứu đặc điểm sinh học và một số biện pháp kỹ thuật nhằm tạo quả không hạt và cải thiện năng suất, chất lượng quả cây có múi.

Nghiên cứu đã khảo sát 19 dòng/giống cây có múi, bao gồm các giống đặc sản Việt Nam và các dòng lai tạo tại Đại học Nông Lâm Thái Nguyên trong hai năm 2011-2012. Về đặc điểm nông học, các dòng/giống thí nghiệm đều có khả năng sinh trưởng, ra hoa và kết quả bình thường, cho thấy tiềm năng ổn định. Một số dòng như XB130, TN1, TN6, TN13 có đặc điểm ít hạt và giàu dưỡng chất.

Về khả năng tạo quả không hạt, nghiên cứu chỉ ra rằng hiện tượng đa phôi phổ biến ở các giống cam quýt, trong đó bưởi thường là đơn phôi. Các dòng có hạt đa phôi cho thấy tiềm năng tạo quả không hạt cao. Luận án cũng xác định các dòng thể hiện tính bất dục đực không hoàn toàn (TN1, TN6, TN13) với tỷ lệ hạt phấn nảy mầm rất thấp và bao phấn dị hình cao, cùng với dòng tam bội XB-130. Đây là những vật liệu quý giá cho công tác lai tạo giống không hạt. Khả năng nảy mầm của hạt phấn giảm nhanh sau 10 ngày bảo quản ở 5°C, khuyến nghị sử dụng hạt phấn tươi hoặc bảo quản trong thời gian ngắn nhất.

Đối với tính tự bất hòa hợp, 12 trong số 19 dòng/giống được xác định là tự bất hòa hợp (chủ yếu là bưởi và một số cam), cho quả không hạt hoặc tỷ lệ đậu quả thấp khi tự thụ phấn. Các dòng này có tiềm năng cao trong việc tạo quả không hạt khi trồng thuần hoặc bao hoa. Ngược lại, 7 dòng/giống có tính hòa hợp cho quả có hạt khi tự thụ.

Nghiên cứu cũng thử nghiệm các biện pháp kỹ thuật. Kỹ thuật bao hoa được khuyến nghị cho các dòng tự bất hòa hợp để thu được quả không hạt với tỷ lệ đậu quả cao. Việc phun chất điều hòa sinh trưởng GA3 (đặc biệt ở nồng độ 50ppm) đã làm tăng đáng kể tỷ lệ đậu quả (0,7-1%) và khối lượng quả (40-60g) đồng thời giảm số hạt/quả, cả trong điều kiện bao hoa và thụ phấn tự do. Bổ sung dinh dưỡng qua phân bón lá cũng cho thấy hiệu quả tương tự, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng quả.

Kết quả của luận án cung cấp cơ sở khoa học quan trọng và đề xuất các biện pháp kỹ thuật canh tác hợp lý nhằm phát triển các giống cây có múi không hạt, nâng cao năng suất và giá trị thương phẩm tại Việt Nam.