Quan hệ dòng họ của người Nùng Phàn Slình ở huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn
Dân tộc học/Nhân học
Luận án này tập trung nghiên cứu về quan hệ dòng họ của người Nùng Phàn Slình tại huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn. Đề tài được đánh giá là cấp thiết, góp phần tạo cơ sở khoa học cho việc xây dựng các chính sách thiết thực đối với vấn đề phát triển nông thôn, nông nghiệp, nông dân trong bối cảnh đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập của Việt Nam. Nghiên cứu này đặc biệt quan trọng do sự thiếu hụt các công trình chuyên sâu, có hệ thống và thực nghiệm về dòng họ của người Nùng Phàn Slình.
Mục tiêu chính của luận án là trình bày một cách toàn diện về cấu trúc và mối quan hệ dòng họ của người Nùng Phàn Slình ở huyện vùng cao biên giới Lạng Sơn. Nghiên cứu này góp phần làm rõ vai trò và ảnh hưởng của quan hệ dòng họ đến phát triển kinh tế - xã hội và quan hệ tộc người tại địa bàn nghiên cứu. Đồng thời, luận án xây dựng cơ sở khoa học và bước đầu đưa ra các khuyến nghị nhằm phát huy yếu tố tích cực, giảm thiểu yếu tố tiêu cực của quan hệ dòng họ trong quá trình xây dựng nông thôn mới hiện nay.
Về phương pháp luận, luận án kế thừa các nguồn tài liệu đã công bố về dòng họ, đặc biệt là về dân tộc Nùng và nhóm Nùng Phàn Slình. Các lý thuyết chủ đạo được áp dụng bao gồm lý thuyết Chức năng của Bronislaw Malinowski, A.R.Radcliffe - Brown và lý thuyết Vốn xã hội của Na Lin. Phương pháp nghiên cứu chủ yếu là điền dã dân tộc học, sử dụng các công cụ như quan sát, quan sát tham dự, phỏng vấn sâu và thảo luận nhóm. Bên cạnh đó, luận án còn tích hợp phân tích mạng lưới xã hội và phương pháp so sánh để có cái nhìn đa chiều, khách quan và hệ thống về mối quan hệ dòng họ.
Nội dung chính của luận án được trình bày qua các chương. Chương 1 cung cấp tổng quan tài liệu, cơ sở lý thuyết, phương pháp và khái quát địa bàn nghiên cứu, nhấn mạnh sự cần thiết của nghiên cứu chuyên sâu về dòng họ Nùng Phàn Slình. Chương 2 đi sâu vào quan niệm về dòng họ của người Nùng Phàn Slình, bao gồm cách nhận biết họ hàng qua huyết thống, ma chung, hệ thống tên đệm, và ba mối quan hệ họ hàng chính (họ bố, mẹ, vợ/chồng), trong đó họ nội có quyền lực và nghĩa vụ chủ yếu. Luận án cũng mô tả cấu trúc dòng họ chặt chẽ, từ chi họ đến liên xã, liên huyện và xuyên quốc gia, với vai trò quan trọng của trưởng họ. Chương 3 khám phá quan hệ dòng họ trong đời sống tín ngưỡng, từ quan niệm về linh hồn và vạn vật hữu linh. Các nghi lễ tang ma, lễ tạ mộ và các dịp lễ tết cổ truyền được phân tích như những cơ hội để thắt chặt mối quan hệ dòng họ, thể hiện sự tương trợ và duy trì bản sắc văn hóa. Ngoài ra, luận án cũng phân tích các hình thức tương trợ trong cưới xin, lễ sinh nhật người già và tang ma, cùng với ảnh hưởng của quan hệ dòng họ đối với bộ máy chính quyền địa phương, nơi các chức danh chủ chốt thường có mối quan hệ họ hàng nội, ngoại, vợ/chồng.