NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CÁC ĐẶC ĐIỂM CỦA GIÁM ĐỐC ĐIỀU HÀNH (CEO'S CHARACTERISTIC) ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA MỘT SỐ DOANH NGHIỆP TIÊU BIỂU TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
Quản trị kinh doanh
Luận án tiến sĩ này nghiên cứu ảnh hưởng của các đặc điểm cá nhân của giám đốc điều hành (CEO) đến hiệu quả hoạt động của các công ty gia đình niêm yết trên sàn chứng khoán Việt Nam giai đoạn 2012-2018. Đề tài xuất phát từ nhận định CEO đóng vai trò đầu tàu và có năng lực đặc biệt trong việc ra quyết định quan trọng, ảnh hưởng lớn đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng các đặc điểm nhân khẩu học, tâm lý học hành vi, kinh nghiệm, thâm niên công tác, đặc trưng tính cách và giới tính của CEO có tác động mạnh mẽ đến hành vi và hiệu quả điều hành.
Tuy nhiên, luận án cũng chỉ ra những khoảng trống trong nghiên cứu hiện có. Cụ thể, các nghiên cứu về ảnh hưởng của đặc điểm cá nhân CEO đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp trên thế giới thường chỉ tiếp cận đơn nhất hoặc giới hạn ở một vài đặc điểm, thiếu tính hệ thống hoặc đánh giá sự tương tác. Tại Việt Nam, các nghiên cứu về chủ đề này còn dừng lại ở mức tổng quan, chưa đi sâu vào ảnh hưởng của đặc điểm cá nhân CEO đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt là trong mô hình công ty gia đình (CTGĐ) niêm yết.
Mục tiêu chính của luận án là tìm hiểu mức độ ảnh hưởng của các đặc điểm cá nhân của CEO (bao gồm 02 nhóm chính: đặc điểm nhân khẩu học như tuổi, giới tính, trình độ học vấn, quê quán, thâm niên công tác trong môi trường nhà nước; và đặc điểm công tác như tỷ lệ sở hữu cổ phiếu, quyền kiêm nhiệm, sự thay đổi nhân sự CEO) đến hiệu quả hoạt động của CTGĐ niêm yết. Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thường niên và báo cáo tài chính của các CTGĐ niêm yết trên HOSE và HNX giai đoạn 2012-2018, cùng với dữ liệu sơ cấp từ phỏng vấn sâu 10 chuyên gia. Mô hình hồi quy ước lược GMM được sử dụng để phân tích dữ liệu, với các biến phụ thuộc là ROA và ROE.
Kết quả nghiên cứu cho thấy đặc điểm cá nhân của CEO là tổng hòa của nhiều yếu tố, chi phối thói quen và quyết định, từ đó ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Trong đó, giới tính và trình độ học vấn là những đặc điểm có ảnh hưởng rõ nét nhất. CEO nữ, dù còn thiểu số, lại cho thấy ưu thế trong tương quan so sánh về kết quả hoạt động. Kinh nghiệm làm việc trong cơ quan nhà nước cũng là một đặc điểm đặc trưng của CEO Việt Nam có mối liên hệ tới hiệu quả. Luận án đề xuất 04 nhóm giải pháp cơ bản nhằm phát huy ảnh hưởng tích cực của đặc điểm cá nhân CEO, bao gồm xây dựng cơ chế quản trị hiệu quả, tăng cường bồi dưỡng năng lực, tạo cơ hội cho CEO nữ và hình thành cơ chế đánh giá khoa học.